![](\"https:\/\/i.hbrcdn.com\/haber\/2023\/08\/15\/istanbul-prof-dr-karabudak-ms-tedavi-edilebil-16229164_amp.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
?MS ile uygun ya\u015faman\u0131n anahtar\u0131 hastan\u0131n kendisidir?<\/p>\n
\u0130STANBUL,(DHA)- Daha \u00e7ok gen\u00e7 n\u00fcfusun hastal\u0131\u011f\u0131 olan Multipl Skleroz (MS) te\u015fhis ve tedavisi konusunda son 10 y\u0131lda de\u011ferli geli\u015fmeler ya\u015fand\u0131\u011f\u0131na i\u015faret eden N\u00f6roloji Uzman\u0131 Prof. Dr. Rana Karabudak, erken te\u015fhis alan hastalarda \u00e7ok daha y\u00fcz g\u00fcld\u00fcr\u00fcc\u00fc sonu\u00e7lara ula\u015f\u0131labildi\u011fini s\u00f6yledi. Prof. Dr. Karabudak, ‘\u00d6zellikle hastalardaki fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131n artmas\u0131 ve tedavi se\u00e7eneklerinin geli\u015fmesine paralel olarak bug\u00fcn hastalar\u0131n yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 60’\u0131 i\u00e7in MS tedavi edilebilir bir hastal\u0131k haline geldi diyebiliriz. MS y\u00f6netilebilir bir hastal\u0131klar ve bu noktada anahtar hastan\u0131n kendisidir’ dedi.<\/p>\n
Multipl Skleroz’un gen\u00e7 hastal\u0131\u011f\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in genel toplum s\u0131hhati i\u00e7in de son dereci de\u011ferli bir sorun oldu\u011funu belirten Yeditepe \u00dcniversitesi Ko\u015fuyolu Hastanesi N\u00f6roloji Uzman\u0131 Prof. Dr. Rana Karabudak, gen\u00e7 bir n\u00fcfusa sahip olan \u00fclkemizde hastal\u0131\u011f\u0131n s\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131n bilhassa 20-40 ya\u015f aral\u0131\u011f\u0131nda artt\u0131\u011f\u0131na i\u015faret etti. Bununla birlikte bilhassa son y\u0131llarda te\u015fhis ve tedavi manas\u0131nda k\u0131ymetli geli\u015fmeler ya\u015fand\u0131\u011f\u0131na i\u015faret eden Prof. Dr. Rana Karabudak, bahisle ilgili bilgiler verdi.<\/p>\n
KADINLARDA DAHA SIK G\u00d6ZLEN\u0130YOR<\/p>\n
MS’in art\u0131k daha gen\u00e7 ya\u015flarda ve daha erken saptanabildi\u011fini ve bunun temel nedeninin de MS fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131n\u0131n artmas\u0131, belirti ve bulgular\u0131n hastalar taraf\u0131ndan tan\u0131nmas\u0131na ba\u011flayan Prof. Dr. Karabudak kelamlar\u0131na \u015f\u00f6yle devam etti: <\/p>\n
‘Hastal\u0131k gen\u00e7 n\u00fcfusta artmakla birlikte nedeni tam olarak saptanam\u0131yor. Bayanlarda erkeklere oranla 1,5-2 kat daha fazla g\u00f6zleniyor. Lakin toplumsal fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131n artmas\u0131yla birlikte MS’in vakte yay\u0131lan ve \u00e7oklu belirtileri hastalar taraf\u0131ndan fark edilmeye ba\u015flad\u0131. Beraberinde g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme sistemlerinin geli\u015fmesiyle birlikte art\u0131k \u00e7ok daha erken evrelerde MS tan\u0131s\u0131 konulabiliyor. Bu da erken devirde tedavi i\u00e7in k\u0131ymetli kazan\u0131m sa\u011fl\u0131yor.’<\/p>\n
‘ERKEN TE\u015eH\u0130S VE HASTAYA UYGUN TEDAV\u0130YLE \u00c7OK \u015eEY KAZANILAB\u0130L\u0130YOR’<\/p>\n
Tedavide ya\u015fanan geli\u015fmelerle birlikte hastal\u0131\u011f\u0131n erken te\u015fhisinin k\u0131ymetini vurgulayan Prof. Dr. Karabudak, tedavide ya\u015fanan geli\u015fmeler konusunda \u015fu bilgileri verdi: <\/p>\n
‘Ne kadar erken te\u015fhis konulur ve ne kadar uygun tedavi uygulan\u0131rsa o kadar yeterli sonu\u00e7lar al\u0131nabiliyor. Tedavi se\u00e7enekleri konusunda bilhassa son 10 y\u0131lda inan\u0131lmaz geli\u015fmeler oldu\u011funu s\u00f6yleyebilirim. M\u00fcnasebetiyle hastaya uygun tedaviyi se\u00e7erek \u00e7ok \u015fey kazanabiliyoruz. Tedaviler art\u0131k gayeye y\u00f6nelik olmaya ba\u015fl\u0131yor. Tedavi imkanlar\u0131m\u0131z\u0131n da geli\u015fmesiyle MS hastalar\u0131n\u0131n y\u00fczde 60’\u0131 i\u00e7in ‘MS tedavi edilebilir hastal\u0131kt\u0131r’ diyebiliriz. Y\u00fczde 10-15 primer progresif olup da biraz da ilerleyici giden tedavi se\u00e7eneklerinin \u00e7ok olmad\u0131\u011f\u0131 k\u00fcmede zorlu\u011fumuz var. Lakin bunlar\u0131 da a\u015faca\u011f\u0131m\u0131z yeni tedavi se\u00e7enekleri i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmalar devam ediyor.?<\/p>\n
‘G\u00d6RME SERTL\u0130\u011e\u0130NDE AZALMAYA NEDEN OLAB\u0130L\u0130R”<\/p>\n
MS \u00e7oklu belirtileri olan bir hastal\u0131k oldu\u011funu ve bu nedenle farkl\u0131 hastal\u0131klarla kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131labilecek belirtilerinin oldu\u011funu belirten Prof. Dr. Karabudak, MS’e i\u015faret eden belirtiler konusunda \u015fu bilgileri verdi: <\/p>\n
‘En de\u011ferli tipik belirtiler ortas\u0131nda; duyusal etkilenmeler, uyu\u015fma, yanma, batma, kar\u0131ncalanma, ke\u00e7ele\u015fme, i\u011fnelenme yer al\u0131r. Bu belirtiler gelip s\u00fcreksiz olabilir ya da giderek artan halde g\u00f6r\u00fclebilir. Ayr\u0131yeten hastada kuvvet kay\u0131plar\u0131 ya\u015fanabilir. Bir \u00f6b\u00fcr k\u0131ymetli erken periyot belirtisi de g\u00f6rme sertli\u011finde azalmad\u0131r. Erken devirde \u00fc\u00e7 hastadan ikisinde g\u00f6zlenen bu uyar\u0131c\u0131 belirti nedeniyle hasta g\u00f6z doktoruna ba\u015fvurdu\u011funda da g\u00f6zle ilgili bir sorun g\u00f6r\u00fclmeyebiliyor. Zira sorun g\u00f6z sinirlerindedir. M\u00fcnasebetiyle bu hastalar\u0131n kesinlikle n\u00f6roloji uzman\u0131na y\u00f6nlendirilmesi gerekir.’<\/p>\n
‘MS \u0130LE UYGUN YA\u015eAMAK M\u00dcMK\u00dcN”<\/p>\n
MS’in g\u00fcn\u00fcm\u00fczde tedavi edilebilir, y\u00f6netilebilir bir hastal\u0131k oldu\u011funu fakat MS ile d\u00fczg\u00fcn ya\u015faman\u0131n anahtar\u0131n\u0131n hastan\u0131n kendisi oldu\u011funu s\u00f6yleyen Prof. Dr. Rana Karabudak, ‘S\u00fcreci hastan\u0131n y\u00f6netmesi gerekir. Uykusuna, beslenmesine dikkat etmeli, sistemli ya\u015famal\u0131. Yani hepimizin bildi\u011fi sa\u011fl\u0131kl\u0131 hayat kurallar\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca uygulamal\u0131. Bunu yan\u0131nda hasta muhta\u00e7l\u0131k duyarsa belirtilere y\u00f6nelik dayanaklar de alabilir. G\u00fcnl\u00fck \u00f6mr\u00fcn\u00fc s\u00fcrd\u00fcrebilir. \u00d6z\u00fcrl\u00fcl\u00fck muhakkak oranlarda olsa da bu mani de\u011fildir. Her \u00f6z\u00fcrl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn derecesine nazaran fizyoterapiler s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir. \u00d6zetle MS ya\u015fanabilir bir hastal\u0131kt\u0131r. Yeterli y\u00f6netilmelidir, anahtar hastad\u0131r’ dedi.<\/p>\n
‘MS \u00c7OCUK SAH\u0130B\u0130 OLMAYA MAHZUR DE\u011e\u0130L’<\/p>\n
MS ile hayat konusunda hastalar\u0131n en \u00e7ok merak ettikleri bahislerden birinin de hastal\u0131\u011f\u0131n \u00e7ocuk sahibi olmalar\u0131na mani olup olmayaca\u011f\u0131 konusunun geldi\u011fini anlatan Prof. Karabudak, mevzuya \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131kl\u0131k getirdi: <\/p>\n
‘Hastalar\u0131m\u0131z\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu gen\u00e7 bayanlar ve m\u00fcnasebetiyle \u00fcretken ve do\u011furgan d\u00f6nemdeler. Bu taraftan MS hastay\u0131 k\u0131s\u0131tlamaz. Hastalar\u0131m\u0131z \u00e7ocuk sahibi olabilir. Hatta bizim ikizlerimiz, \u00fc\u00e7\u00fczlerimiz olan hastalar\u0131m\u0131z vard\u0131r. Takip etti\u011fimiz MS’li hastalarda evlilikte rastgele bir problem g\u00f6r\u00fclm\u00fcyor. Lakin bu noktada e\u015flerin de birbirlerine anlay\u0131\u015fl\u0131 davranmas\u0131 ve takviye olmas\u0131 gerekir. Cinsel hayat konusunda da rastgele bir sorun ya\u015fanmamakla birlikte m\u00fcmk\u00fcn meseleler da a\u015f\u0131lamayacak durumlar de\u011fildir. Gerekti\u011finde terapi alarak kendilerine takviye olabilirler.’<\/p>\n
‘ERGENL\u0130K PER\u0130YODUNDA D V\u0130TAM\u0130N\u0130 D\u00dc\u015e\u00dcKL\u00dc\u011e\u00dcNE D\u0130KKAT ED\u0130LMEL\u0130”<\/p>\n
\u00d6zellikle MS’li anne ve baban\u0131n \u00e7ocuklar\u0131nda bu hastal\u0131\u011fa yatk\u0131nl\u0131k olu\u015fmamas\u0131 i\u00e7in k\u00e2fi D vitamini alman\u0131n ehemmiyetine dikkat \u00e7eken Prof. Dr. Rana Karabudak, bahisle ilgili \u015fu bilgileri verdi: <\/p>\n
‘B\u00fcy\u00fcme \u00e7a\u011f\u0131 ve ergenlikte D vitamin d\u00fc\u015f\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc MS yatk\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131yor. \u00c7ocukluk ve ergenlik devrinde bedende birtak\u0131m de\u011fi\u015fimler oluyor. O y\u00fczden tam da bu devirlerde yakalayabiliyoruz. Lakin hastal\u0131\u011f\u0131n te\u015fhisini fakat MR ile koyabiliriz. Hasta bazen ba\u015f a\u011fr\u0131s\u0131 \u00fczere belirli bilinmeyen bulgularla hastaneye ba\u015fvuruyor. Bu noktada MR \u00e7ekildi\u011finde o vakit MS’te g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz bulgular\u0131n t\u0131pa t\u0131p birebiri g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Patolojik hi\u00e7bir bulgusu olmayan bu hastalar\u0131 takip etmemiz gerekiyor. Zira bu k\u00fcme pastalar\u0131n yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 50’sinde 10 y\u0131l i\u00e7inde MS geli\u015ftirebiliyor. 3’te 1’i birinci 5 y\u0131lda yeni MR belirtileri g\u00f6sterebiliyor. M\u00fcnasebetiyle doktorlar\u0131n de bunun fark\u0131nda olmas\u0131 gerekiyor.”<\/p>\n
SA\u011eLIKSIZ BESLENMEK VE OBEZ\u0130TE MS’\u0130 TET\u0130KLEYEB\u0130L\u0130YOR<\/p>\n
Toplumsal fark\u0131ndal\u0131k i\u00e7in bilhassa beslenme konusunda birtak\u0131m noktalara i\u015faret eden Prof. Dr. Rana Karabudak, ‘Sa\u011fl\u0131kl\u0131 beslenmemek, fast food t\u00fcketmek, bilhassa katk\u0131l\u0131 ve taze olmayan besinler t\u00fcketmek, derin dondurucuda bekletilmi\u015f, rafine besinler, beyaz un, beyaz \u015feker, tuz \u00fczere besinleri t\u00fcketmek MS olu\u015fumunu tetikleyebiliyor. Bu y\u00fczden beslenme rejimi ve hareketsiz kalmamak \u00e7ok k\u0131ymetli. Hareketsiz toplumlarda art\u0131\u015f e\u011filimi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. B\u00fct\u00fcn otoimm\u00fcn hastal\u0131klarda oldu\u011fu \u00fczere MS i\u00e7in de obezite, beden kitle endeksinin y\u00fckselmesi tetikleyici olabiliyor’ diye konu\u015ftu.<\/p>\n