{"id":48220,"date":"2022-06-25T08:18:04","date_gmt":"2022-06-25T05:18:04","guid":{"rendered":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/?p=48220"},"modified":"2022-06-25T08:18:04","modified_gmt":"2022-06-25T05:18:04","slug":"petrolden-bile-daha-bedelli-olan-bilgi-nedir-neden-kiymetli","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/?p=48220","title":{"rendered":"Petrolden Bile Daha Bedelli Olan Bilgi Nedir, Neden K\u0131ymetli?"},"content":{"rendered":"

Veri ya da \u0130ngilizce ismiyle veri art\u0131k g\u00fcn\u00fcm\u00fczde petrol kadar k\u0131ymetli. Bilgilerin \u00e7al\u0131nmas\u0131 ve korunmas\u0131 i\u00e7in milyarlarca dolar harcayan \u015firketler ve devletler oldu\u011funu biliyoruz. Bunun yan\u0131 s\u0131ra ferd\u00ee bilgilerimizi g\u00f6z nazaran g\u00f6re satan ya da muhafazay\u0131 beceremeyen \u015firketler oldu\u011fu da hepimizin malumu. Veri nedir sorusunun cevab\u0131 ise biraz ayr\u0131nt\u0131l\u0131 <\/strong>\u00e7\u00fcnk\u00fc data dedi\u011fimiz \u015fey, asl\u0131nda hakikat ellerde de\u011filse pek de i\u015fe fayda de\u011fil.<\/p>\n

Veri ile bilgi, s\u0131k s\u0131k birbirine kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lan iki kavramd\u0131r. Bilgi elde etmek, o husus hakk\u0131nda bilgi sahibi olman\u0131n s\u0131rf birinci ad\u0131m\u0131d\u0131r. Kelam konusu bilgiler i\u015flendik\u00e7e ve tahlil edildik\u00e7e ortaya bilgi \u00e7\u0131kabilir. \u00c7\u0131kabilir diyoruz zira her vakit bilgiye ula\u015facak kadar data elimizde olmayabilir. Gelin veri nedir sorusunu biraz daha yak\u0131ndan inceleyelim <\/strong>ve yar\u0131n\u0131n sava\u015flar\u0131na neden olabilecek kadar k\u0131ymetli mi g\u00f6relim.<\/p>\n

<\/p>\n

Veri nedir?<\/b><\/p>\n

Veri ya da \u0130ngilizce ismiyle veri, teknik tarifiyle; bir ki\u015fi ya da obje hakk\u0131nda niteliksel ve niceliksel de\u011fi\u015fkenliklerin say\u0131sal bedelidir. <\/strong>Verileri ham yani i\u015flenmemi\u015f ve i\u015flenmi\u015f bilgi olarak ay\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcn. Ham datalar, bir uzman taraf\u0131ndan incelenmedi\u011fi s\u00fcrece \u00f6teki be\u015ferler i\u00e7in pek mana s\u00f6z etmez.<\/p>\n

\u0130\u015flenmi\u015f datalar bir\u00e7ok vakit sonuca yani bilgiye ula\u015fma yolunda at\u0131lm\u0131\u015f k\u0131ymetli bir ad\u0131md\u0131r. Lakin birden fazla vakit i\u015flenmi\u015f bilgiler bile farkl\u0131 bilgilerle ya da farkl\u0131 datalarla birle\u015ftirilerek analiz edilmedi\u011fi takdirde <\/strong>sonu\u00e7 yani bilgi vermez. Bu nedenle bir ki\u015fi ya da obje hakk\u0131nda ne kadar \u00e7ok bilgiye ula\u015f\u0131l\u0131rsa bilgiye ula\u015fmak da o kadar sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir s\u00fcrece d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.<\/p>\n

Veriler akl\u0131n\u0131za gelen gelmeyen her alanda kullan\u0131labilirler. <\/strong>Bilimsel ara\u015ft\u0131rmalar, finans \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, i\u015fletme idaresi, idare bilimleri, tertip faaliyetleri ve daha bir\u00e7ok alanda bilgiler bir numaral\u0131 referanslard\u0131r. Bilgiler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda tahliller yap\u0131larak bilgiye ula\u015fmak istenir ve bilgiye ula\u015ft\u0131ktan sonra ise husus hakk\u0131nda uygulama \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ba\u015flat\u0131l\u0131r.<\/p>\n

Veri ne manaya geliyor?<\/b><\/p>\n

<\/p>\n

Veri kullan\u0131m\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamak ve neyi s\u00f6z etti\u011fini anlamak i\u00e7in bir \u00f6rnek \u00fczerinden gidelim. Everest Da\u011f\u0131\u2019n\u0131 hepimiz biliyoruz. Onun y\u00fcksekli\u011fi, ona ili\u015fkin bir bilgidir. <\/strong>Everest Da\u011f\u0131\u2019n\u0131n d\u00fcnyan\u0131n en y\u00fcksek da\u011f\u0131 oldu\u011fu ise ona ili\u015fkin bir bilgidir. Everest Da\u011f\u0131\u2019na \u00e7\u0131kman\u0131n zorluklar\u0131ndan bahsetmek ise bilginin i\u015flenmesinin bir sonucudur. Yani bilgi, bir \u015feye ili\u015fkin en temel ve i\u015flenmeye haz\u0131r pahad\u0131r.<\/p>\n

\u0130ngilizce bilgi manas\u0131na gelen veri s\u00f6z\u00fcn\u00fcn ge\u00e7mi\u015fi yakla\u015f\u0131k 1640 y\u0131l\u0131na kadar dayanmaktad\u0131r. 1946 y\u0131l\u0131nda ise bug\u00fcn kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z <\/strong>gibi aktar\u0131labilir ve saklanabilir bilgisayar bilgisi <\/em>tan\u0131m\u0131n\u0131 kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Data s\u00fcrece ise datan\u0131n tarifi yap\u0131ld\u0131ktan k\u0131sa bir m\u00fcddet sonra 1954 y\u0131l\u0131nda kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Verinin bedelli oldu\u011funu ne vakit anlad\u0131k?<\/b><\/p>\n

<\/p>\n

Muhtemelen insanl\u0131k var oldu\u011fu g\u00fcnden beri bilgi topluyor. A\u011faca bak\u0131yor ve onun hakk\u0131nda bilgi toplay\u0131p bilgi sahibi olmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. <\/strong>Buldu\u011fu bir otun \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in onun hakk\u0131nda data topluyor. Yani bilgiye ula\u015fmak i\u00e7in insan her vakit \u00f6ncelikle merak etti\u011fi \u015fey hakk\u0131nda data toplamaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki manas\u0131yla dijital data ise 2010 y\u0131l\u0131 ile birlikte artan bir bedel kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Bilgisayar ve ta\u015f\u0131nabilir ayg\u0131tlarla birlikte internet kullan\u0131m\u0131n\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 sonucu hem pek \u00e7ok yeni data a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131km\u0131\u015f <\/strong>hem de daha \u00e7ok bilgi muhta\u00e7l\u0131\u011f\u0131 do\u011fmu\u015ftur. Pazarlama, toplumsal hizmet ve bilimsel ara\u015ft\u0131rmalar bilhassa son on y\u0131lda kullan\u0131c\u0131 bilgilerinin ne kadar de\u011ferli oldu\u011funu anlayan alanlar ortas\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n

Peki data nas\u0131l toplan\u0131yor?<\/b><\/p>\n

<\/p>\n

Temel olarak \u00e7ok fazla ayr\u0131nt\u0131ya girmeden anlatmak gerekirse bilgi toplamak i\u00e7in ba\u015fvurulacak iki temel kaynak vard\u0131r; birincil kaynak ve ikincil kaynak. <\/strong>Birincil kaynak, hakk\u0131nda bilgi toplamak istenilen ana \u015feydir. \u0130kincil kaynak ise hakk\u0131nda bilgi toplamak istenilen \u015feye ili\u015fkin datalara sahip olan ikinci \u015feydir. <\/p>\n

Birincil kaynaklar bir\u00e7ok vakit en yanl\u0131\u015fs\u0131z bedele sahip bilgileri sunar lakin ikincil kaynaklar bir\u00e7ok vakit \u015f\u00fcpheli k\u0131ymete sahip datalar sunmaktad\u0131r. <\/strong>Bu nedenle ikincil kaynaklardan al\u0131nan datalar i\u015flenirken birden fazla vakit birincil kaynaktan gelen ham datalarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma yap\u0131l\u0131r ve referans olarak birincil kaynak datalar\u0131 temel al\u0131n\u0131r.<\/p>\n

B\u00fcy\u00fck \u015firketler bu i\u015fin neresinde?<\/b><\/p>\n

<\/p>\n

Bu noktaya kadar data nedir a\u00e7\u0131k bir halde anla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in biraz s\u0131k\u0131c\u0131 ayr\u0131nt\u0131lar vermi\u015f olabiliriz fakat bu noktadan sonra tam olarak data neden petrol kadar bedelli bunu anlayaca\u011f\u0131z. <\/strong>\u0130\u015fte tam da bu noktada kar\u015f\u0131m\u0131za big veri yani b\u00fcy\u00fck data kavram\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yor. Big veri demek, sonuca yani bilgiye ula\u015facak kadar \u00e7ok data demektir. Elbette, buna hangi b\u00fcy\u00fck \u015firketlerin sahip oldu\u011funu hepimiz biliyoruz.<\/p>\n

K\u0131zmay\u0131n, zira b\u00fcy\u00fck \u015firketlerin en b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131s\u0131 bu oldu; arasalar kolay kolay bulamayacaklar\u0131 t\u00fcm datalar\u0131 kendi ellerimizle teslim ettik. <\/strong>Onlar da hakl\u0131 olarak t\u00fcm datalar\u0131 ald\u0131lar ve g\u00fczelce i\u015flediler. Asl\u0131nda kelam konusu \u015firketlerin bu datalar\u0131 i\u015flemesi \u00e7ok da de\u011ferli de\u011fil. En fazla kar\u015f\u0131m\u0131za tam da arad\u0131\u011f\u0131m\u0131z esere misal eserlerin reklamlar\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yor. Pekala ya g\u00fcvenlik?<\/p>\n

T\u00fcm bu b\u00fcy\u00fck \u015firketler koca koca bilgilerimizi m\u00fcdafaay\u0131 ba\u015faramad\u0131\u011f\u0131 ya da bilerek satt\u0131\u011f\u0131 vakit i\u015fler kar\u0131\u015f\u0131yor. <\/strong>Deep web dedi\u011fimiz internetin yasa d\u0131\u015f\u0131 alan\u0131nda kelam konusu datalar\u0131n m\u00fcthi\u015f say\u0131lara sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyoruz. Kredi kart\u0131 ve banka hesap bilgileri direkt olarak cebimizden para \u00e7al\u0131nmas\u0131na neden olurken kimlik bilgilerimiz ise yasa d\u0131\u015f\u0131 i\u015flerde kullan\u0131l\u0131yor. Yani g\u00fcvendi\u011fin \u015firkete d\u00f6n de bir bak istedim.<\/p>\n

Veri sava\u015flar\u0131 nas\u0131l \u00e7\u0131kacak?<\/b><\/p>\n

<\/p>\n

3. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 kesin \u00e7\u0131kacak ancak bildi\u011fimiz \u00fczere olmayaca\u011f\u0131 kesin. Sa\u00e7ma sapan nedenlerle y\u0131llarca sava\u015fm\u0131\u015f olan devletler bug\u00fcn data i\u00e7in gayret edecek. <\/strong>Muhalif isimleri tespit etmeye \u00e7al\u0131\u015facak, yaln\u0131zca d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in hatal\u0131 bulunan insanlar\u0131n yerini bulmak isteyecek, diktat\u00f6rler halka nas\u0131l bir zul\u00fcm uygulad\u0131klar\u0131n\u0131 has\u0131r alt\u0131 edecek.<\/p>\n

Say\u0131s\u0131z nedene ba\u011fl\u0131 olarak bu devletler siber h\u00fccum ve siber savunma alan\u0131nda yat\u0131r\u0131m yapacaklar. <\/strong>\u00d6yle ki bir devlet, ba\u015fka bir devletin askeri datalar\u0131na s\u0131zarak kendi topraklar\u0131n\u0131 bombalamas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak. Zira art\u0131k biliyoruz ki 1\u2019ler ve 0\u2019lardan olu\u015fan datalar s\u0131rf karma\u015f\u0131k say\u0131 k\u00fcmeleri de\u011fil, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z ger\u00e7ek hayat\u0131n ta kendisi. <\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fczde art\u0131k petrolden bile daha bedelli olan veri nedir, nas\u0131l toplan\u0131r, sava\u015fa neden olacak kadar k\u0131ymetli mi <\/strong>gibi merak edilen sorular\u0131 yan\u0131tlad\u0131k ve bu dijital d\u00fcnya hakk\u0131nda bilmeniz gereken ayr\u0131nt\u0131lardan bahsettik. Bilgilerin gelece\u011fi hakk\u0131ndaki fikirlerinizi yorumlarda payla\u015fabilirsiniz. <\/p>\n

<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Veri ya da \u0130ngilizce ismiyle veri art\u0131k g\u00fcn\u00fcm\u00fczde petrol kadar k\u0131ymetli. Bilgilerin \u00e7al\u0131nmas\u0131 ve korunmas\u0131 i\u00e7in milyarlarca dolar harcayan …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":48221,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[15],"tags":[884,1300,1106,1113,2440],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/48220"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=48220"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/48220\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":48222,"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/48220\/revisions\/48222"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/48221"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=48220"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=48220"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=48220"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}