{"id":46381,"date":"2022-06-21T21:42:04","date_gmt":"2022-06-21T18:42:04","guid":{"rendered":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/?p=46381"},"modified":"2022-06-21T21:42:04","modified_gmt":"2022-06-21T18:42:04","slug":"facebookta-calisan-turk-muhendis-cokus-gecesini-anlatti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/?p=46381","title":{"rendered":"Facebook\u2019ta \u00c7al\u0131\u015fan T\u00fcrk M\u00fchendis \u00c7\u00f6k\u00fc\u015f Gecesini Anlatt\u0131"},"content":{"rendered":"<p>\u00d6ZEL HABER &#8211; D\u00fcnyan\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fc \u015firketlerinden Facebook, tarihin en b\u00fcy\u00fck internet krizini ya\u015fad\u0131\u011f\u0131nda milyarlarca insan ba\u011flant\u0131dan mahrum kald\u0131. Yakla\u015f\u0131k 8 saat s\u00fcren kesinti sebebi ile \u015firket<strong> 60 milyon dolar ziyan <\/strong>etti. Bu say\u0131 g\u00f6z\u00fcn\u00fcze b\u00fcy\u00fck g\u00f6r\u00fcnebilir elbette, fakat okyanusun taban\u0131na kendi internet \u00e7izgisini d\u00f6\u015feyen, <u>y\u0131lda 30 milyar dolara yak\u0131n para kazanan<\/u> bir \u015firket i\u00e7in devede kulak kal\u0131yor. <\/p>\n<p>Peki o gece ne oldu, ne oldu da bir anda <u>Facebook internetin altyap\u0131s\u0131ndan silindi<\/u>, nas\u0131l oldu da m\u00fchendisleri -adeta bir ma\u011fara adam\u0131 gibi- kendi \u015firketlerinin m\u00fcdafaa kalkanlar\u0131n\u0131 kesmek zorunda kald\u0131? Bundan 7 ay evvel Uber\u2019den <strong>Facebook\u2019a K\u0131demli Yaz\u0131l\u0131m M\u00fchendisi<\/strong> olarak transfer olan <strong>Eren Algan<\/strong> \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f gecesi ya\u015fananlar\u0131 Webtekno\u2019ya anlatt\u0131.<\/p>\n<p><b>Facebook, Instagram, WhatsApp ve Oculus neden \u00e7\u00f6kt\u00fc? Ba\u015flamadan evvel bilmeniz gereken iki kavram var: BGP ve DNS<\/b><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.webtekno.com\/images\/editor\/default\/0003\/29\/bead6251b3120f3d7e366e14b618fe46b4dc467a.jpeg\"\/><\/p>\n<ul>\n<li><strong>BGP (Border Gateway Protocol):<\/strong> K\u0131saca \u2018internetin posta servisi\u2019 diyebiliriz. WhatsApp\u2019tan bir ileti g\u00f6ndermek istedi\u011finizde bu bilgiyi en h\u0131zl\u0131\/verimli formda kar\u015f\u0131daki \u015fahsa g\u00f6ndermek i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/li>\n<li><strong>DNS (Domain Name System):<\/strong> K\u0131saca \u2018internetin telefon rehberi\u2019 diyebiliriz. Taray\u0131c\u0131ya \u201cfacebook.com\u201d yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131zda bu adresin hangi IP\u2019ye (bir nevi kimlik numaras\u0131na) sahip oldu\u011funu s\u00f6yleyen sistemdir. <\/li>\n<\/ul>\n<p>Eren Algan, <em>\u201cHerhangi bir internet adresine ula\u015fabilmeniz i\u00e7in bu iki sistem de gereklidir. DNS, size yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131z karakterlerin hangi IP\u2019ye ili\u015fkin oldu\u011funu s\u00f6ylerken, sizin bulundu\u011funuz a\u011fdan gitmek istedi\u011finiz a\u011fa en s\u00fcratli bi\u00e7imde nas\u0131l gidece\u011finizi s\u00f6yleyen sistem ise BGP&#8217;dir.\u201d<\/em> diyor. Kolay bir \u00f6rnekle anlatal\u0131m: WhatsApp\u2019a girdiniz arama kutusuna bir ki\u015finin ismini yazd\u0131n\u0131z; sonu\u00e7lar kar\u015f\u0131n\u0131za geldi ve ki\u015fi ismi telefon numaras\u0131\/profili ile e\u015fle\u015fti (DNS). Ki\u015fiyi arad\u0131n\u0131z, komut bilgisi evvel size en yak\u0131n baz istasyonuna, akabinde en yak\u0131n uydu ve kar\u015f\u0131daki \u015fahsa en yak\u0131n baz istasyonuna son olarak telefonuna ula\u015ft\u0131 (BGP).<\/p>\n<p><b>Sonun ba\u015flang\u0131c\u0131: Yaln\u0131zca bir m\u00fchendis ve bir yanl\u0131\u015fl\u0131 komut!<\/b><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.webtekno.com\/images\/editor\/default\/0003\/29\/65528de88f969f14d3aa029188094008d70a4de2.jpeg\"\/><\/p>\n<p>\u015eirketi Facebook hakk\u0131nda \u201cKendi bilgi s\u00fcre\u00e7 merkezleri (data center\u2019lar\u0131) olan, devasa bir a\u011f yap\u0131s\u0131na sahip bir kurum\u201d diyen Eren Algan \u201cHatta ve hatta <u>Pasifik Okyanusu&#8217;nun altindan kendi fiber optik kablolarini ge\u00e7iren muazzam boyutta bir \u015firketten <\/u>s\u00f6z ediyoruz. B\u00fct\u00fcn bu kablolu a\u011flar ise Facebook\u2019un \u2018backbone network&#8217; ismini verdi\u011fi bir kablolama sistemi \u00fczerinden ge\u00e7iyor.\u201d diyor. <\/p>\n<p>Yani \u00e7o\u011funlukla kablosuz olarak temas kurdu\u011fumuz Facebook, asl\u0131nda internetin tabiat\u0131 gere\u011fi t\u00fcm sistemlerini kablolara bor\u00e7lu. Dolay\u0131s\u0131 ile \u015firket, bu kablolu altyap\u0131ya <strong>d\u00fczenli olarak bak\u0131m yapmas\u0131<\/strong> gerekiyor, yaln\u0131zca bu i\u015fle ilgilenen m\u00fchendislik tak\u0131mlar\u0131 nizaml\u0131 olarak testler ger\u00e7ekle\u015ftiriyor.<\/p>\n<p>\u201c4 Ekim&#8217;de rutin bir &#8216;backbone&#8217; bak\u0131m s\u00fcreci s\u0131ras\u0131nda bir m\u00fchendis, bu a\u011f\u0131n ne kadar kapasitesinin oldu\u011funu anlamak i\u00e7in bir komut \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rd\u0131. Sonun ba\u015flang\u0131c\u0131 olan bu komut, istenmeyen bir bi\u00e7imde &#8216;backbone&#8217; a\u011f\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn ili\u015fkilerini ala\u015fa\u011f\u0131 etti; <strong>Facebook&#8217;u b\u00fct\u00fcn bilgi s\u00fcre\u00e7 merkezlerini \u00e7evrimd\u0131\u015f\u0131 hale getirdi.<\/strong>\u201d<\/p>\n<p><b>Talihsizlikler ser\u00fcveni devam ediyor: Eren, Facebook\u2019un internetten -ger\u00e7ek anlamda- yok oldu\u011fu o an\u0131 \u015f\u00f6yle anlatt\u0131<\/b><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.webtekno.com\/images\/editor\/default\/0003\/29\/3539d83cff927b70cd5de5a292b28c94356739d1.jpeg\"\/><\/p>\n<p>Facebook sistemlerinin ola\u011fanda bu usul yanl\u0131\u015flar\u0131 engellemek \u00fczerine konseyi oldu\u011funu s\u00f6yleyen Eren Algan; \u201cAncak talihsizlik olacak ki bu <strong>hatalar\u0131 anlamak i\u00e7in geli\u015ftirilen yaz\u0131l\u0131mda da bir yan\u0131lg\u0131 meydana geldi<\/strong>, bu nedenle m\u00fchendisin girdi\u011fi kusurlu komut durdurulamad\u0131. Sonucunda Facebook\u2019un bilgi s\u00fcre\u00e7 merkezleri ile internet ortas\u0131ndaki ba\u011f koptu.&#8221; diyor:<\/p>\n<p>\u201cFacebook&#8217;un DNS sunucular\u0131; \u015fayet kendi bilgi s\u00fcre\u00e7 merkezlerine ula\u015famazsa, kendilerini &#8216;ula\u015f\u0131lamaz\/hatal\u0131&#8217; olarak i\u015faretliyor, durumu posta servisine (BGP\u2019ye) bildiriyor. \u00c7\u00f6k\u00fc\u015f gecesi ise DNS sunucular\u0131 <strong>\u2018Biz meskende yokuz, hatta konut bile yok\u2019<\/strong> manas\u0131na gelen yan\u0131lg\u0131 verdi.\u201d <\/p>\n<p><b>Facebook\u2019un bir anda \u00e7a\u011flar \u00f6ncesine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc: Spiral testereyle sunucu kap\u0131lar\u0131n\u0131 kesip, bir h\u0131rs\u0131z \u00fczere kendi \u015firketine girmek&#8230;<\/b><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.webtekno.com\/images\/editor\/default\/0003\/29\/a59eba503ed97bfc12cecd62172ec1a37cb114a2.jpeg\"\/><\/p>\n<p>Facebook ve ba\u011fl\u0131 t\u00fcm uygulamalar\u0131nda bir sorun oldu\u011funu anlayan \u00e7abucak m\u00fchendislerin i\u015fe koyuldu\u011funu s\u00f6yleyen Eren Algan <em>\u201cHi\u00e7 de be\u011fenilen olmayan \u00f6teki bir s\u00fcrprizle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131lar. B\u00fct\u00fcn bilgi s\u00fcre\u00e7 merkezleri \u00e7evrimd\u0131\u015f\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in hi\u00e7 kimsenin internet \u00fczerinden m\u00fcdahale etme ihtimali yoktu.\u201d<\/em> diyor. Yani d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck internet \u015firketlerinden <strong>Facebook\u2019un \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131, yery\u00fcz\u00fcnde internet varken \u201cinternetsiz\u201d kal\u0131yor.<\/strong><\/p>\n<p>\u201cTek yap\u0131labilecek \u015fey, fiziki olarak bilgi s\u00fcre\u00e7 merkezlerine gidip, DNS sunucular\u0131n\u0131 aya\u011fa kald\u0131rmak olacakt\u0131. Nat\u00fcrel ki de bu o kadar kolay de\u011fildi. Facebook, hacker\u2019lar bilgi s\u00fcre\u00e7 merkezlerine girmesinler diye ekstra g\u00fcvenlik tedbirleri alm\u0131\u015ft\u0131. M\u00fchendisler bu bilgisayarlara ula\u015fmak i\u00e7in spiral testere makinesi alip adeta bir h\u0131rs\u0131z \u00fczere <strong>kendi \u015firketlerinin fiziki g\u00fcvenlik p\u00fcr\u00fczlerini kesmek<\/strong> zorunda kald\u0131lar.\u201d<\/p>\n<p><b>Her \u015fey ola\u011fana d\u00f6nse de meseleler bitmedi: <\/b><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.webtekno.com\/images\/editor\/default\/0003\/29\/7fdb9ea257de839916b4cfe67df8c1d4bbeb02fe.jpeg\"\/><\/p>\n<p>M\u00fchendislerin kendi \u015firketlerine h\u0131rs\u0131z \u00fczere girip kusurlu komutu d\u00fczelttikten sonra sistemi aya\u011fa kald\u0131rd\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen Eren Algan \u201cTabii ki s\u0131k\u0131nt\u0131lar bununla bitmedi. B\u00fct\u00fcn sistemleri bir anda a\u00e7mak, bu boyuttaki \u015firketler i\u00e7in hi\u00e7bir vakit ger\u00e7ek tahlil olamaz. Sistemler aya\u011fa kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bilgisayarlarda \u00e7ok fazla y\u00fck olaca\u011f\u0131 i\u00e7in, bu sistemlerin muhakkak siralarla ve muhakkak kapasitelerle aya\u011fa kald\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekir.\u201d diyor ve <u>WhatsApp\u2019\u0131n neden yaln\u0131zca bir adet ampul \u00fczere a\u00e7ma-kapama anahtar\u0131na sahip olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131<\/u> anl\u0131yoruz.<\/p>\n<p>\u201cFacebook, bu \u00fczere m\u00fcmk\u00fcn sorunlar\u0131 evvelce \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in <strong>&#8216;storm drills&#8217; denilen ve muhtemel bir felaket durumunda<\/strong> sistemlerin nas\u0131l davranaca\u011f\u0131n\u0131 test ettikleri bir protokole sahiptir. Bu durumda da sistemler a\u015fik\u00e2r bir s\u0131rayla ve kapasiteyle aya\u011fa kald\u0131rmay\u0131 ba\u015fard\u0131lar. Yakla\u015f\u0131k 5 saati ge\u00e7en hummali \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n sonunda Facebook, Instagram, WhatsApp, Oculus uygulamalar\u0131na eri\u015fim sa\u011fland\u0131 :)\u201d<\/p>\n<p>\u201cBen 4 Ekim&#8217;de ofise gitti\u011fimde i\u00e7eride kullan\u0131lan a\u011fa ula\u015f\u0131m sa\u011flanam\u0131yordu. Hatta ve hatta yaz\u0131c\u0131lar bile \u00e7al\u0131\u015fm\u0131yordu. \u0130\u00e7erideki haberle\u015fme sistemleri \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131nca, olaylardan haberimizin olmas\u0131 bile \u00e7ok sonradan oldu.\u201d<\/p>\n<p><b>\u015eimdi herkesin akl\u0131ndaki soruyu cevaplamaya geldi s\u0131ra\u2026 O kusurlu komutu yazan, Facebook\u2019a 67 milyon dolar kaybettiren o m\u00fchendise n&#8217;oldu?<\/b><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.webtekno.com\/images\/editor\/default\/0003\/29\/1ea68c9456c0b09cf703d6c3c794ab8804e42db7.jpeg\"\/><\/p>\n<p>\u201cHi\u00e7 bir \u015fey olmad\u0131, olmaz da. Facebook \u00fczere \u015firketler bu t\u00fcrl\u00fc kusurlara \u00f6\u011frenme f\u0131rsat\u0131 olarak bakarlar ve sistemlerini geli\u015ftirmek i\u00e7in <strong>post-mortem (otopsi) <\/strong>yaparlar. Genelde bu t\u00fcrl\u00fc yan\u0131lg\u0131lar y\u00fcz\u00fcnden be\u015ferler kovulmazlar. O be\u015ferler i\u00e7in mesleklerinde unutulmaz bir k\u0131ssa, Facebook i\u00e7in ise \u00e7ok de\u011ferliye mal olmu\u015f bir kusur olur.\u201d<\/p>\n<p>\u0130\u00e7eri\u011fe verdi\u011fi takviye i\u00e7in Eren Algan&#8217;a te\u015fekk\u00fcr ederiz, kendisinin LinkedIn hesab\u0131na buradan, Instagram hesab\u0131na da buradan ula\u015fabilirsiniz.<\/p>\n<p><b>Facebook&#8217;un \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f gecesinde ya\u015fananlar\u0131 a\u015fa\u011f\u0131daki videomuzdan da \u00f6\u011frenebilirsiniz:<\/b><\/p>\n<p><div><iframe src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/g9Jcoyua4GA?showinfo=0&#038;wmode=transparent\"><\/iframe><\/div>\n<\/p>\n<p><b>O gece ya\u015fananlara ait ba\u015fka haberlerimiz:<\/b><\/p>\n<div> <\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00d6ZEL HABER &#8211; D\u00fcnyan\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fc \u015firketlerinden Facebook, tarihin en b\u00fcy\u00fck internet krizini ya\u015fad\u0131\u011f\u0131nda milyarlarca insan ba\u011flant\u0131dan mahrum kald\u0131 &#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":46382,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[15],"tags":[942,1003,6067,946,1035],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/46381"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=46381"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/46381\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":46383,"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/46381\/revisions\/46383"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/46382"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=46381"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=46381"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=46381"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}