{"id":45652,"date":"2022-06-20T13:30:05","date_gmt":"2022-06-20T10:30:05","guid":{"rendered":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/?p=45652"},"modified":"2022-06-20T13:30:05","modified_gmt":"2022-06-20T10:30:05","slug":"ne-vakit-akillanacagiz-tarih-boyunca-tekerrur-etmis-6-olay","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/?p=45652","title":{"rendered":"Ne vakit ak\u0131llanaca\u011f\u0131z: Tarih boyunca tekerr\u00fcr etmi\u015f 6 olay"},"content":{"rendered":"<p>\u0130spanyol as\u0131ll\u0131 Amerikal\u0131 filozof <strong>George Santayana<\/strong>\u2019n\u0131n da dedi\u011fi \u00fczere, \u201cGe\u00e7mi\u015fi hat\u0131rlayamayanlar onu bir defa daha ya\u015famak zorunda kal\u0131rlar.\u201c Tarih boyunca <strong>\u2018felaket\u2019<\/strong> olarak nitelendirilebilecek olaylardan asla ders \u00e7\u0131karmay\u0131p, birebir yanl\u0131\u015flar\u0131 tekrar tekrar yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde, bu kelama hak vermemek elde de\u011fil a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131. <\/p>\n<p>Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z makus deneyimler, hatalar\u0131m\u0131zdan<strong> ders \u00e7\u0131kar\u0131p<\/strong> bir dahakine ne yapmam\u0131z gerekti\u011fine dair bize yol g\u00f6sterici olurlar. Bir bardak bol buzlu su mu i\u00e7tiniz? Sonraki sabah bo\u011faz\u0131n\u0131z a\u011fr\u0131yarak uyand\u0131\u011f\u0131n\u0131zda bir dahakine suyu \u0131l\u0131\u015ft\u0131rarak i\u00e7meniz gerekti\u011fini bilirsiniz. <\/p>\n<p>Biz be\u015ferler her vakit \u00f6b\u00fcr canl\u0131lara nazaran daha s\u00fcratli geli\u015febilmemizle \u00f6v\u00fcn\u00fcr\u00fcz; fakat birtak\u0131m tarihi olaylar var ki \u201cGer\u00e7ekten de o denli mi sanki? \u201c diye sorgulat\u0131yor. Ne yaz\u0131k ki sonu\u00e7lar\u0131 bir bardak buzlu suyun neden oldu\u011fu bo\u011faz a\u011fr\u0131s\u0131ndan \u00e7ok daha a\u011f\u0131r. <\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.webtekno.com\/images\/editor\/default\/0003\/26\/5686501b3c5a59db6dd80947af6a3c0e11881fc7.jpeg\"\/><\/p>\n<p><b>\u0130\u015fte tarihin en berbat halde tekerr\u00fcr etti\u011fi 6 olay: <\/b><\/p>\n<ul>\n<li>Yanl\u0131\u015f askeri hesaplamalar <\/li>\n<li>Ekonomik krizler <\/li>\n<li>Suikastler <\/li>\n<li>Soyk\u0131r\u0131mlar <\/li>\n<li>Pandemiler <\/li>\n<li>Kitlesel yok olu\u015f <\/li>\n<\/ul>\n<p><b>Yanl\u0131\u015f askeri hesaplamalar <\/b><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.webtekno.com\/images\/editor\/default\/0003\/26\/8d7ea8252bb77a29e34d49b3058c1dbe7a931721.jpeg\"\/><\/p>\n<p>\u00c7o\u011funlu\u011funu \u015fimdi <strong>\u00e7ocuk ya\u015fta gen\u00e7lerin <\/strong>olu\u015fturdu\u011fu askeri ordular; tarihin ba\u015flang\u0131c\u0131ndan bu yana, insanl\u0131\u011f\u0131n kendi a\u00e7l\u0131\u011f\u0131n\u0131 doyurmak ismine birbiri arkas\u0131na \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 sava\u015flar\u0131n faturas\u0131n\u0131 tahminen de en a\u011f\u0131r \u00f6deyenlerdi. Ordular\u0131 y\u00f6netenler ve ordular\u0131 y\u00f6netenleri y\u00f6netenler, sava\u015fa kat\u0131lmayanlar\u0131n kendilerine \u2018erkek\u2019 demeye haklar\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 \u00fczere a\u015fik\u00e2r ideolojilerin gerisine saklan\u0131p sistematik bir halde gen\u00e7 erkeklerin beyinlerini y\u0131kad\u0131 ve onlar\u0131 tekrar tekrar sava\u015fa g\u00f6nderdi. Sava\u015fa gidenler kendilerini vatan\u0131na hizmet eden birer<strong> kahraman<\/strong> olarak g\u00f6rseler de, sava\u015f\u0131 y\u00f6netenlerin g\u00f6z\u00fcnde bir\u00e7ok vakit tek kullan\u0131ml\u0131k \u2018\u00fcr\u00fcn\u2019lerden farks\u0131zd\u0131lar.  <\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.webtekno.com\/images\/editor\/default\/0003\/26\/2c131847fa5b30e59a336a65a311fc7d37ee87dc.jpeg\"\/><\/p>\n<p>Tarihin g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc sonucu en a\u011f\u0131r yanl\u0131\u015f askeri hesaplamalar\u0131ndan ikisine, ba\u015fka farkl\u0131 <strong>Rusya<\/strong>\u2019y\u0131 fethetmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131p ba\u015far\u0131s\u0131z olan <strong>Napoleon Bonaparte<\/strong> ve <strong>Adolf Hitler<\/strong> \u00f6rnek verilebilir. Bu iki adam\u0131n son derece fec\u00ee be\u015ferler oldu\u011fu ve kaybetmelerinin insanl\u0131k i\u00e7in en uygunu oldu\u011fu hakikat; lakin o denli ya da bu t\u00fcrl\u00fc sava\u015fa kat\u0131lmaya zorlanm\u0131\u015f tecr\u00fcbesiz gen\u00e7 askerlerin de bu akli istikrar\u0131 bozuk adamlar\u0131n yolunda telef oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fi de var. <\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.webtekno.com\/images\/editor\/default\/0003\/26\/65d937ab9906e92285c18eb252a5e85973f93a1a.jpeg\"\/><\/p>\n<p>Haziran 1812&#8217;de Napolyon, eski m\u00fcttefiki <strong>\u00c7ar I. Alexander<\/strong>&#8216;\u0131n idaresindeki <strong>Moskova<\/strong>&#8216;y\u0131 i\u015fgal etmek i\u00e7in<strong> 600.000 ki\u015filik<\/strong> bir ordu kurdu; fakat bu devasa orduya ziyan veren \u015fey d\u00fc\u015fman askerleri yerine hi\u00e7 hesapta olmayan \u00f6b\u00fcr bir \u015feydi: <strong>Tif\u00fcs hastal\u0131\u011f\u0131 ta\u015f\u0131yan bitler<\/strong>. Tif\u00fcse ve siper ate\u015fine kar\u015f\u0131n, epey zay\u0131flam\u0131\u015f olan Frans\u0131z ordusu 14 Eyl\u00fcl&#8217;de Moskova&#8217;ya ula\u015ft\u0131 ve b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde bo\u015falan kentte zafer ilan etti; lakin d\u00f6n\u00fc\u015f seyahatinde, s\u0131cakl\u0131klar\u0131n<strong> -30<\/strong> dereceye kadar d\u00fc\u015fmesiyle binlerce asker ve at donarak \u00f6ld\u00fc. 600.000 askerlik ordudan meskene geri d\u00f6nebilmeyi ba\u015faranlar\u0131n say\u0131s\u0131 ise yaln\u0131zca <strong>100.000<\/strong>\u2019di. <\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.webtekno.com\/images\/editor\/default\/0003\/26\/a9ecca47785d9e9a48e4630ea71e59a74f0d78e0.jpeg\"\/><\/p>\n<p>Takvim 1941 y\u0131l\u0131n\u0131n Haziran ay\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi\u011finde ise bu sefer Hitler\u2019in ordusu, Rusya\u2019y\u0131 i\u015fgal etmek \u00fczere <strong>2. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131<\/strong>\u2019n\u0131n baht\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirecek olan <strong>Barbarossa Harekat\u0131<\/strong>\u2019na ba\u015flad\u0131. Napoleon hakk\u0131nda bir s\u00fcr\u00fc kitap okumas\u0131na kar\u015f\u0131n, birka\u00e7 ayda zafer elde edece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnen Hitler, birliklerini yakla\u015fmakta olan k\u0131\u015fa haz\u0131rl\u0131ks\u0131z bir halde sava\u015fa g\u00f6nderdi. Dondurucu so\u011fuktan askerleri koruyacak palto ve \u015fapkalar\u0131n olmamas\u0131, bir\u00e7o\u011funun cans\u0131z v\u00fccudunun <strong>burunlar\u0131, parmaklar\u0131, kulaklar\u0131 <\/strong>ve hatta<strong> g\u00f6z kapaklar\u0131<\/strong> olmadan meskene d\u00f6nmesi manas\u0131na geliyordu. Ger\u00e7ekten de o denli oldu.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.webtekno.com\/images\/editor\/default\/0003\/26\/2ca0a09222403a158950a3cc7d0f680efa87fadd.jpeg\"\/><\/p>\n<p>Bir \u00f6teki \u00f6rnek olan <strong>Balaklava Sava\u015f\u0131<\/strong>\u2019nda,<strong> \u0130ngiliz s\u00fcvarilerin<\/strong> ald\u0131klar\u0131 buyruk do\u011frultusunda \u00f6leceklerini bile bile a\u011f\u0131r donan\u0131ml\u0131 <strong>Rus ordusuna<\/strong> sald\u0131rmas\u0131, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde hala daha askeri tarih\u00e7iler ve stratejistler taraf\u0131nca, askeri istihbarat\u0131n ve net bir komuta-ileti\u015fim zincirinin de\u011ferini vurgulamak ismine incelenmeye devam ediyor. \u00dcnl\u00fc \u015fair <strong>Alfred Tennyson<\/strong>\u2019\u0131n u\u011fruna <strong>\u201cCharge of the Light Brigade\u201d<\/strong> isimli \u015fiiri yazd\u0131\u011f\u0131 bu olay, intihar misyonu oldu\u011funu bildikleri halde mevte giden askerlerin i\u00e7inde bulunduklar\u0131 durumu ise son derece g\u00fczel anlat\u0131yor. <\/p>\n<p><b>Ekonomik krizler<\/b><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.webtekno.com\/images\/editor\/default\/0003\/26\/9708b55335e8f9f59626ad537ede94955b5cab63.jpeg\"\/><\/p>\n<p>2007 y\u0131l\u0131n\u0131n sonlar\u0131na ger\u00e7ek Amerika iktisad\u0131 s\u00fcratle d\u00fc\u015f\u00fc\u015fe ge\u00e7ti. Borsa g\u00fcnden g\u00fcne daha da tabana batarken, artan tek \u015fey <strong>i\u015fsizlikti<\/strong>. Kitleleri korkutan as\u0131l \u015fey ise,<strong> B\u00fcy\u00fck Durgunluk<\/strong> olarak isimlendirilen bu ekonomik krizin 1930\u2019lu y\u0131llarda ya\u015fanan<strong> B\u00fcy\u00fck Buhran<\/strong> ile ortas\u0131nda olan benzerlikti. <\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.webtekno.com\/images\/editor\/default\/0003\/26\/1a6e144a4d99c4817d0c07e9d4b48c6c9fbdffa2.jpeg\"\/><\/p>\n<p>Her iki ekonomik \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f de refah periyotlar\u0131n\u0131 takiben ya\u015fand\u0131 ve 1920\u2019lerde t\u00fcketici kredisi, 2000\u2019lerde ise ipotek borcunu birle\u015ftirmek \u00fczere; bankalar\u0131n yeni metotlar denedi\u011fi vakitlere denk geldi. Her ikisinde de eserlerin sat\u0131\u015f fiyatlar\u0131, as\u0131l bedellerinin \u00e7ok \u00e7ok \u00fcst\u00fcne \u00e7\u0131kt\u0131. B\u00fcy\u00fck Durgunluk&#8217;taki birinci \u00e7\u00f6k\u00fc\u015ften sonraki 18 ayda borsada <strong>%54<\/strong>&#8216;l\u00fck keskin bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015f ya\u015fand\u0131.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.webtekno.com\/images\/editor\/default\/0003\/26\/925a9f636f083ca907d2f1a8647ebbd5cddb6aac.jpeg\"\/><\/p>\n<p>Tabii genel olarak bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda<strong> 43<\/strong> ay s\u00fcren B\u00fcy\u00fck Buhran\u2019da ya\u015fananlar, 18 ay s\u00fcren B\u00fcy\u00fck Durgunluk\u2019a k\u0131yasla \u00e7ok daha berbatt\u0131. B\u00fcy\u00fck Sakinlik s\u0131ras\u0131nda <strong>443<\/strong> banka iflas ederken, B\u00fcy\u00fck Buhran\u2019da bu say\u0131 <strong>9,000<\/strong> civar\u0131ndayd\u0131. Bu iki ekonomik felaketin b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya \u00fclkelerini tesiri alt\u0131na almas\u0131 \u00e7ok k\u0131sa s\u00fcrm\u00fc\u015f olsa da, bu olaylar sonras\u0131nda toparlanmak o kadar da k\u0131sa s\u00fcrmedi ve tesirleri hala daha hissedilmeye devam ediyor. <\/p>\n<p><b>Suikastler <\/b><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.webtekno.com\/images\/editor\/default\/0003\/26\/a7ca642b6e5cacf057256b7c47757a2a2048ce84.jpeg\"\/><\/p>\n<p>Tarih boyunca yap\u0131lan suikastler, tekraren defa \u015fahit oldu\u011fumuz \u00fczere yaln\u0131zca suikastin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ki\u015fiyi etkilemiyor. <strong>Julius Caesar<\/strong>\u2019dan <strong>Mahatma Ghandi<\/strong>\u2019ye; sayamayaca\u011f\u0131m\u0131z kadar fazla<strong> d\u00fcnya \u00f6nderi, siyaset\u00e7i, sanat\u00e7\u0131 ve aktivist<\/strong> farkl\u0131 m\u00fcnasebetlerle suikaste u\u011frad\u0131 ve sonu\u00e7lar\u0131 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada hissedildi. Bu suikastlerden en \u00fcnl\u00fcs\u00fc ise hi\u00e7 elbet Avusturya Ar\u015fid\u00fck\u00fc <strong>Franz Ferdinand<\/strong>\u2019\u0131n suikastidir. <\/p>\n<p><strong>Avusturya-Macaristan<\/strong> imparatorlu\u011funun varisi olan Ferdinand\u2019\u0131n 28 Haziran 1863\u2019te Saraybosna\u2019da \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesiyle imparatorluk, <strong>S\u0131rbistan<\/strong>\u2019a kar\u015f\u0131 sava\u015f ilan etti. Sava\u015fa \u00f6teki \u00fclkelerin de dahil olmas\u0131yla <strong>37 milyon<\/strong> askerin \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc ya da yaraland\u0131\u011f\u0131, d\u00fcnyay\u0131 \u00e7ok derinden sarsacak olan<strong> 1. D\u00fcnya Sava\u015f<\/strong>\u2019\u0131 patlak verdi. <\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.webtekno.com\/images\/editor\/default\/0003\/26\/df70cb9d3df4cba43962768daff7dee3c4d6a0c2.jpeg\"\/><\/p>\n<p>1865 y\u0131l\u0131nda<strong> Abraham Lincoln<\/strong>, 1918 y\u0131l\u0131nda Rusya \u0130mparatoru<strong> II. Nicholas<\/strong>, 1919 y\u0131l\u0131nda Meksikal\u0131 general<strong> Emiliano Zapata<\/strong>, 1963 y\u0131l\u0131nda <strong>John F. Kennedy<\/strong> ve 1968 y\u0131l\u0131nda <strong>Martin Luther King Jr<\/strong>.\u2019\u0131n suikastleri ise tesiri b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada hissedilen suikastlerden baz\u0131lar\u0131d\u0131r. Tarih boyunca suikaste u\u011frayan insanlar\u0131n \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n muhakkak ezilen kesitlere yahut genel olarak t\u00fcm insanl\u0131\u011fa kendini adam\u0131\u015f, \u00e7o\u011funlukla sevilen \u015fah\u0131slar oldu\u011funu belirtmekte de yarar var. <\/p>\n<p><b>Soyk\u0131r\u0131m <\/b><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.webtekno.com\/images\/editor\/default\/0003\/26\/f75586310acafab88bb67946e85d46c197f4c6b4.jpeg\"\/><\/p>\n<p>Soyk\u0131r\u0131m dendi\u011finde hepimizin akl\u0131na gelen birinci \u015fey \u00e7ok b\u00fcy\u00fck ihtimalle<strong> Holokost<\/strong>\u2019tur. Bu m\u00fcthi\u015f tarihi olay boyunca<strong> Nazi Almanya<\/strong>\u2019s\u0131 <strong>Yahudiler, e\u015f cinseller<\/strong> ve <strong>kom\u00fcnistler<\/strong> \u00fczere Hitler\u2019le birebir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc payla\u015fmayan milyonlarca insan\u0131 katletti. Yakla\u015f\u0131k olarak \u2013belki de \u00e7ok daha fazla-<strong> 11 milyon<\/strong> insan\u0131n toplama kamplar\u0131nda \u00e7oluk \u00e7ocuk ay\u0131rt etmeden<strong> a\u00e7l\u0131ktan, yorgunluktan<\/strong> ya da direkt<strong> idamdan<\/strong> \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmekte. Durum \u00f6ylesine vahimdi ki, \u015fimdilerde Almanya\u2019daki okullar, gelecek ku\u015faklar de birebir kusurlar\u0131 tekrarlamas\u0131n diye zarur\u00ee Holokost dersleri veriyor. <\/p>\n<p>Peki, Holokost\u2019tan bu yana neredeyse iki d\u00fczine kadar daha soyk\u0131r\u0131m oldu\u011funu biliyor muydunuz?<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.webtekno.com\/images\/editor\/default\/0003\/26\/c487869764fb5678a652e3de08301409a34bc079.jpeg\"\/><\/p>\n<p>Mesela; 1975 ve 1979 y\u0131llar\u0131 ortas\u0131nda <strong>Kambo\u00e7ya\u2019n\u0131n<\/strong> <strong>K\u0131z\u0131l Kmerler<\/strong>\u2019i yakla\u015f\u0131k<strong> 2 milyon<\/strong> kadar siyasi kar\u015f\u0131s\u0131 \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr ki bu, \u00fclke n\u00fcfusunun <strong>\u00fc\u00e7te birinin<\/strong> katledildi\u011fi manas\u0131na gelir. Bundan yaln\u0131zca 15 y\u0131l sonra ise <strong>Ruanda\u2019n\u0131n Hutu h\u00fck\u00fcmeti<\/strong>, <strong>yar\u0131m ila 1 milyon<\/strong> ortas\u0131nda <strong>Tutsi<\/strong>\u2019yi \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ayr\u0131yeten 2010&#8217;lu y\u0131llarda da Suriye Devlet ba\u015fkan\u0131<strong> Bashar al-Assad<\/strong>, sadece ba\u015fta kalabilmek ismine <strong>kendi halk\u0131na<\/strong> soyk\u0131r\u0131m yapmakla su\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n<p><b>Pandemiler <\/b><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.webtekno.com\/images\/editor\/default\/0003\/26\/72fe6a79c8246925390630c9d60e8cfd7e6d99e2.jpeg\"\/><\/p>\n<p>Bilimin tedavi bulabilece\u011finden \u00e7ok daha s\u00fcratli yay\u0131lan bir hastal\u0131k \u00e7\u0131kar ve b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyay\u0131 tesiri alt\u0131na al\u0131r. Kula\u011fa kli\u015fe bir Hollywood senaryosu \u00fczere gelse de; son iki y\u0131ld\u0131r ya\u015fad\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131n da g\u00f6sterdi\u011fi \u00fczere son derece ger\u00e7ek ve de tarih boyunca tekraren ya\u015fand\u0131. <\/p>\n<p>Bu pandemilerden en \u00fcnl\u00fcs\u00fc, \u00fczerinden y\u00fczy\u0131llar ge\u00e7mi\u015f olmas\u0131na kar\u015f\u0131n ismini hala duydu\u011fumuz<strong> &#8216;Kara \u00d6l\u00fcm&#8217;<\/strong>, yani <strong>veba<\/strong>d\u0131r. Veba birinci olarak <strong>Asya<\/strong>\u2019da ortaya \u00e7\u0131kt\u0131 ve 1340\u2019lar\u0131n sonlar\u0131na hakikat da <strong>Avrupa<\/strong>\u2019ya ula\u015farak milyonlarca insan\u0131n vefat\u0131na neden oldu. Salg\u0131nda kesin olarak ka\u00e7 ki\u015finin \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcne dair kesin bir bilgi yok; fakat bu say\u0131n\u0131n <strong>25 ila 100 milyon<\/strong> ortas\u0131nda de\u011fi\u015febilece\u011fi kestirim ediliyor. Kimi kentlerde hayatta kalan insan say\u0131s\u0131 o kadar azd\u0131 ki, geriye \u00f6l\u00fcleri g\u00f6mecek kimse kalmam\u0131\u015ft\u0131. <\/p>\n<p>Hadi Kara Mevt \u00e7a\u011fda\u015f t\u0131p geli\u015fmeden evvel ya\u015fan\u0131p bitti diyelim&#8230; Pekala ya yaln\u0131zca 40 y\u0131l evvel ba\u015flayan ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de can almaya devam eden<strong> AIDS<\/strong>?  <\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.webtekno.com\/images\/editor\/default\/0003\/26\/2238541ceaa7934b6e5538495f0237f630402cdc.jpeg\"\/><\/p>\n<p><strong>Covid-19<\/strong> ile birlikte g\u00fcn\u00fcm\u00fczde devam etmekte olan iki pandemiden birisi olan AIDS; birinci olarak 1920 \u00fczere erken bir tarihte<strong> Afrika<\/strong>\u2019da \u00e7\u0131km\u0131\u015f olsa da, 1980\u2019li y\u0131llara kadar d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda yay\u0131lmad\u0131. <strong>UNAIDS<\/strong>\u2019e nazaran, o tarihten beri de<strong> 63 ila 89 milyon<\/strong> ki\u015fi <strong>HIV olumlu <\/strong>olmu\u015f ve bunlar\u0131n<strong> 30 ila 42 milyonu<\/strong> da hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015ftir. Bu da AIDS\u2019in en az veba kadar can ald\u0131\u011f\u0131 manas\u0131na gelmekte. <\/p>\n<p>Toplu \u00f6l\u00fcmlere sebep olan pandemilerden bahsedip Hindistan\u2019da \u00e7\u0131kan<strong> Kolera<\/strong>, <strong>50 milyon<\/strong> can almas\u0131yla 1. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n bitmesinde rol oynad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen<strong> \u0130spanyol Gribi<\/strong> ve her ne kadar pandemiye d\u00f6n\u00fc\u015fmese de \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir tesir yaratan <strong>c\u00fczzam<\/strong>dan bahsetmemek de olmaz. <\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.webtekno.com\/images\/editor\/default\/0003\/26\/3795aa531315ee0dcea0c15865c813bd1eda34ae.jpeg\"\/><\/p>\n<p>As\u0131rlard\u0131r bu t\u0131p hastal\u0131klar hakk\u0131nda edindi\u011fimiz b\u00fct\u00fcn<strong> deneyim, birikim ve bilgi<\/strong>lere kar\u015f\u0131n; <strong>sa\u011fl\u0131ks\u0131z \u015fartlar, k\u00fclt\u00fcrel yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmalar ve e\u011fitimsizlik<\/strong> nedeniyle hala daha farkl\u0131 salg\u0131nlarla sava\u015fmak zorunda kal\u0131yoruz. Bilhassa de Afrika ve Asya&#8217;da geli\u015fmekte olan \u00fclkelerde, ortada s\u0131rada da olsa hala daha veba hadiseleri \u00e7\u0131k\u0131yor. Hal b\u00f6yleyken kendimize as\u0131l sormam\u0131z gereken soru ise \u015fu: Bu ge\u00e7mi\u015f salg\u0131nlardan ders alacak m\u0131y\u0131z yoksa yaln\u0131zca kendimizi \u00f6teki bir salg\u0131na m\u0131 haz\u0131rl\u0131yoruz? <\/p>\n<p>Covid-19 salg\u0131n\u0131n\u0131 ve geldi\u011fimiz noktay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde; yan\u0131t asl\u0131nda \u00e7ok net bir halde ortada diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz.<\/p>\n<p><b>Kitlesel yok olu\u015f <\/b><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.webtekno.com\/images\/editor\/default\/0003\/26\/1b20afd84a92465a37f9f967517c00e6eb54c0de.jpeg\"\/><\/p>\n<p>Asl\u0131nda burada kitlesel yok olu\u015ftan kast\u0131m\u0131z yak\u0131n tarihten daha \u00e7ok jeolojik bir tarih; lakin tahminen de bu bahsetti\u011fimiz tekrar eden tarihi olaylar aras\u0131nda<strong> en k\u00f6t\u00fc<\/strong> olan\u0131. Neden mi? Zira kitlesel yok olu\u015f, D\u00fcnya\u2019daki t\u00fcm tiplerin <strong>%75<\/strong>\u2019inden fazlas\u0131 \u00e7ok k\u0131sa bir m\u00fcddette yok oldu\u011funda meydana gelir ve birtak\u0131m bilim be\u015ferlerine nazaran son 500 milyon y\u0131lda <strong>be\u015f kez<\/strong> ya\u015fanm\u0131\u015f olan kitlesel yok olu\u015fun <strong>alt\u0131nc\u0131s\u0131<\/strong>n\u0131n da eli kula\u011f\u0131nda. <\/p>\n<p>Bilinen en b\u00fcy\u00fck be\u015f yok olu\u015ftan en \u00fcnl\u00fcs\u00fc olan <strong>Kretase-Tersiyer<\/strong> olay\u0131; bundan yakla\u015f\u0131k 66 milyon y\u0131l evvel, <strong>volkanik aktivite, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi<\/strong> ve<strong> bir astreoit \u00e7arpmas\u0131<\/strong> sonucu dinozorlar dahil t\u00fcm cinslerin <strong>%76<\/strong>\u2019s\u0131n\u0131n yok olmas\u0131yla ya\u015fand\u0131. Fakat b\u00fct\u00fcn yok olu\u015flar\u0131n \u2018babas\u0131\u2019; 250,4 milyon y\u0131l evvel Sibirya\u2019da ya\u015fanan devasa bir patlama sonucu meydana gelen zincirleme tepkiler sonucu t\u00fcm t\u00fcrlerin<strong> %96<\/strong>\u2019s\u0131n\u0131 yery\u00fcz\u00fcnden silen <strong>Permiyen<\/strong> kitlesel yok olu\u015fudur. Permiyen yok olu\u015fuyla birlikte<strong> Paleozik\u2019ten Mezozoik<\/strong> periyoda ve <strong>Permiyen\u2019den Triyas<\/strong> jeolojik devrine ge\u00e7i\u015f ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n<p>\u015eimdilerde ise, birtak\u0131m bilim insanlar\u0131 alt\u0131nc\u0131 kitlesel yok olu\u015fun halihaz\u0131rda devam etti\u011fine inan\u0131yor; lakin bu sefer ki yok olu\u015fun en b\u00fcy\u00fck sebebi, kar\u015f\u0131s\u0131nda hi\u00e7bir g\u00fcc\u00fcm\u00fcz\u00fcn k\u00e2fi olmad\u0131\u011f\u0131 tabiat de\u011fil de, bizlere \u00e7ok daha tan\u0131d\u0131k olan bir fig\u00fcr:<strong> Biz.<\/strong> <\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.webtekno.com\/images\/editor\/default\/0003\/26\/9812102ba31d301c24f16b39d057cb66dc346551.jpeg\"\/><\/p>\n<p>Elde edilen bilgilere nazaran, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde tipler ola\u011fandan <strong>3 ila 12 kat daha h\u0131zl\u0131<\/strong> bir bi\u00e7imde yok olmakta. \u0130nsanlar\u0131n tabiat ve var olan her canl\u0131y\u0131, g\u00fcya var olu\u015flar\u0131n\u0131n tek sebebi insanlara hizmet etmekmi\u015f \u00fczere <strong>bencil ve kontrols\u00fczce<\/strong> s\u00f6m\u00fcrmesi sonucu <strong>soyu t\u00fckenen canl\u0131lar, de\u011fi\u015fen iklim ve bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fcyle<\/strong> birlikte \u00e7ok yak\u0131n bir gelecekte geriye pek bir \u015fey kalmayacak ve kalanlar da biz be\u015ferler i\u00e7in k\u00e2fi olmayacak. Bencilli\u011fimiz ve kibrimiz sa\u011f olsun, kendi sonumuzu kendi ellerimizle haz\u0131rl\u0131yoruz. \u015eu an pek ciddiye alm\u0131yor olsak da, kendi aram\u0131zdaki sava\u015flardan ba\u015f\u0131m\u0131z\u0131 kald\u0131r\u0131p bir etraf\u0131m\u0131za bakabilirsek, insanl\u0131\u011f\u0131n en b\u00fcy\u00fck sava\u015f\u0131n\u0131n bu yok olu\u015f oldu\u011funu g\u00f6rmek pek de s\u0131k\u0131nt\u0131 de\u011fil.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.webtekno.com\/images\/editor\/default\/0003\/26\/a636248247d2e60c5c1d43e265e49ab5cb2af957.jpeg\"\/><\/p>\n<p>Ya\u015fanan her felaketin akabinde bir daha birebir \u015feylerin ya\u015fanmamas\u0131n\u0131 diledi\u011fimiz halde, bu olaylar\u0131n tekerr\u00fcr etmemesi i\u00e7in hi\u00e7bir gayret g\u00f6stermedi\u011fimiz \u00fczere; tekrar ya\u015fanmalar\u0131 i\u00e7in de gerekli olan temelleri haz\u0131rl\u0131yoruz. Ola\u011fan bu yazd\u0131klar\u0131m\u0131z buzda\u011f\u0131n\u0131n yaln\u0131zca g\u00f6r\u00fcnen k\u0131sm\u0131; bir bu kadar- hatta \u00e7ok daha fazlas\u0131- da yazmad\u0131klar\u0131m\u0131z var. Pekala b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n hepsini g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurdu\u011fumuzda, sahiden de kendimize d\u00fcnyan\u0131n en zeki canl\u0131lar\u0131 diyebilir miyiz?<\/p>\n<div> <\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130spanyol as\u0131ll\u0131 Amerikal\u0131 filozof George Santayana\u2019n\u0131n da dedi\u011fi \u00fczere, \u201cGe\u00e7mi\u015fi hat\u0131rlayamayanlar onu bir defa daha ya\u015famak zorunda kal\u0131rlar &#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":45653,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[858],"tags":[1407,6067,5997,1370,1174],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/45652"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=45652"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/45652\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":45654,"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/45652\/revisions\/45654"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/45653"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=45652"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=45652"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=45652"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}