{"id":38709,"date":"2022-06-07T05:42:05","date_gmt":"2022-06-07T02:42:05","guid":{"rendered":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/?p=38709"},"modified":"2022-06-07T05:42:05","modified_gmt":"2022-06-07T02:42:05","slug":"asirlar-evvelki-guya-internet-varmis-uzere-yasadigimiza","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/?p=38709","title":{"rendered":"As\u0131rlar Evvelki G\u00fcya \u0130nternet Varm\u0131\u015f \u00dczere Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131za"},"content":{"rendered":"

\u0130nternet, <\/strong>g\u00fcn\u00fcm\u00fczde daha evvel hi\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131 kadar faal bir kullan\u0131c\u0131 kitlesine sahip. Lakin her g\u00fcn g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz ve hatta bazen bilin\u00e7sizce kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131m\u0131z trendler, asl\u0131nda yeni ortaya \u00e7\u0131kmad\u0131. \u0130nternetin olmad\u0131\u011f\u0131 devirlerde<\/strong> de be\u015ferler selfie \u00e7ekiyor, bir nevi Facebook profilleri a\u00e7\u0131yor ve hatta komik kedi foto\u011fraflar\u0131 d\u00e2hi payla\u015f\u0131yordu.<\/p>\n

Mesela 17. y\u00fczy\u0131lda ya\u015fayan Evliya \u00c7elebi\u2019yi bir nevi seyahat blogu<\/strong> muharriri olarak d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz. Bu ve bunun \u00fczere asl\u0131nda g\u00fcn\u00fcm\u00fcz trendi \u00fczere g\u00f6r\u00fcnen daha bir\u00e7ok \u015fey, as\u0131rlarca \u00f6ncesine dayanan k\u00f6kenlere sahip olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor. \u015eayet \u00e7ay\u0131n\u0131z\u0131 kahvenizi ald\u0131ysan\u0131z, her birlikte internet \u00f6ncesi periyotlara hakikat <\/em>bir seyahate \u00e7\u0131kal\u0131m.<\/p>\n

400 y\u0131l evvel Alman \u00fcniversite \u00f6\u011frencileri Facebook\u2019u icat etmi\u015fti.<\/b><\/p>\n

<\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fczden lisana kolay 400 y\u0131l evvel Almanya\u2019daki \u00fcniversite \u00f6\u011frencileri ortas\u0131nda bir trend vard\u0131. Book of Friends yani Arkada\u015fl\u0131k Kitab\u0131<\/strong> olarak ge\u00e7en bir deftere sahip olan \u00f6\u011frenciler, yeni tan\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 \u015fah\u0131slar\u0131 isimleri ve birden fazla vakit da \u00e7izimleri ile birlikte bu deftere kaydediyorlard\u0131. Birine arkada\u015fl\u0131k iste\u011fi g\u00f6ndermek ise ne yaz\u0131k ki g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki kadar kolay olmuyordu, lakin g\u00fcn\u00fcm\u00fczden daha efektif oldu\u011fu kesin.<\/p>\n

A\u015fk p\u00fcr\u00fcz tan\u0131maz: \u0130ngiliz aristokratlar da \u201cKaybolan Mesajlar\u201d \u00f6zelli\u011fini kullan\u0131yordu.<\/b><\/p>\n

<\/p>\n

Tabi ki tam olarak Instagram\u2019\u0131n Kaybolan Bildiriler<\/strong> \u00f6zelli\u011fini kullanm\u0131yorlard\u0131. Ama bu \u00f6zelli\u011fin nereden esinlenildi\u011fi belirli. 1764 y\u0131llar\u0131nda \u0130ngiliz aristokrat ve Baron Richard Grosvenor\u2019un e\u015fi Lady Grosvenor, g\u00f6nl\u00fcn\u00fc Kral III. George\u2019un karde\u015fi Cumberland D\u00fck\u00fc Prens Henry\u2019e kapt\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Bu ikilinin irtibat kurma prosed\u00fcr\u00fc ise g\u00f6r\u00fcnmez m\u00fcrekkeple yaz\u0131lan mektuplard\u0131.<\/p>\n

Bu mektuplar ise okunduktan sonra yak\u0131l\u0131yordu. Ancak i\u015fler yolunda gitmedi, bu mektuplar medyaya s\u0131zd\u0131r\u0131ld\u0131 ve \u00fclkede b\u00fcy\u00fck bir skandal meydana geldi. Prens Henry\u2019e e\u015fi ile hata i\u00e7eren konu\u015fmalar yapt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in dava a\u00e7an Baron Grosvenor ise 10.000 Sterlin kazand\u0131.<\/p>\n

Selfie tutkunlu\u011fu \u00e7a\u011f\u0131m\u0131za has bir durum de\u011fil. Kendine kafay\u0131 takan olan 17. y\u00fczy\u0131l ressam\u0131 Rembrandt ile tan\u0131\u015f\u0131n:<\/b><\/p>\n

<\/p>\n

17. y\u00fczy\u0131lda faaliyet g\u00f6stermi\u015f Hollandal\u0131 bask\u0131 sanatkar\u0131 ve ressam Rembrandt\u2019\u0131 \u00f6zel yapan bir durum var. Bu durum \u00fcnl\u00fc ressam\u0131n kendi y\u00fcz\u00fc ile tak\u0131nt\u0131l\u0131 olmas\u0131. Neredeyse 50 y\u0131ll\u0131k mesle\u011fi boyunca 100\u2019e yak\u0131n <\/strong>kendi portresini \u00e7izen Rembrandt, tarihin birinci selfie tutkunlar\u0131ndan biri olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n

Kediler her vakit sempatikti, onlar\u0131 internet hale getirmedi:<\/b><\/p>\n

<\/p>\n

1900\u2019l\u00fc y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda mesle\u011fine ba\u015flayan ABD\u2019li foto\u011fraf\u00e7\u0131 Harry Whittier Frees, epey ileri g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc bir foto\u011fraf\u00e7\u0131yd\u0131 desek yanl\u0131\u015f olmaz. Mesle\u011fini komik kedi foto\u011fraflar\u0131<\/strong> \u00e7ekip bunlar\u0131 kartpostal h\u00e2line getirmek \u00fczerine kuran Frees, internetin olmad\u0131\u011f\u0131 devirde bile komik kedi meme\u2019leri yapan sanat\u00e7\u0131 olarak tarihe ge\u00e7iyor.<\/p>\n

\u0130nternet yaz\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n vazge\u00e7ilmezi h\u00e2line gelen y\u00fcz tabirleri, 1881 y\u0131l\u0131nda ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131:<\/b><\/p>\n

<\/p>\n

ABD\u2019de periyodunun tan\u0131nan karikat\u00fcr mecmuas\u0131 h\u00e2line gelen Puck Magazine<\/strong>, g\u00fcnl\u00fck olarak \u00e7ok kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z y\u00fcz tabirlerini ve dolayl\u0131 yoldan emojileri birinci ortaya \u00e7\u0131karan kaynak oluyor. Ancak bunun yan\u0131 s\u0131ra 1648 y\u0131l\u0131nda \u015fair Robert Herrick taraf\u0131ndan bir \u015fiirinin sonunda \u201c:)\u201d halinde bir g\u00fclen h\u0131z kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 da biliniyor.<\/p>\n

Antik Yunan aristokratlar\u0131n\u0131n vazge\u00e7ilmezi olan 2.000 y\u0131ll\u0131k “iPad\u2019ler”:<\/b><\/p>\n

<\/p>\n

Antik Yunanistan bir\u00e7ok teknolojik geli\u015fmenin ilkel h\u00e2lde yer ald\u0131\u011f\u0131 bir topluluktu. Hatta Antik Yunan zenginleri, t\u0131pk\u0131 bizim \u00fczere \u201cta\u015f\u0131nabilir ayg\u0131tlar<\/em>\u201d kullan\u0131yordu. Antik Yunan iPad\u2019i <\/strong>olarak nitelendirebilece\u011fimiz bu mumdan tabletler; ticaret, bildiri g\u00f6nderme ve gibisi vazifelerde kullan\u0131l\u0131yor ve hatta bu tabletler ile gazete d\u00e2hi okunabiliyordu. Nispeten varl\u0131kl\u0131 Antik Yunan vatanda\u015flar\u0131 hizmetk\u00e2rlar\u0131 ile bu tabletleri kent merkezine g\u00f6nderip olan biteni mum tabletlere yazd\u0131rarak \u00f6\u011frenebiliyordu.<\/p>\n

Antik periyodun Twitter ele\u015ftirmeni \u015fair Martial:<\/b><\/p>\n

<\/p>\n

Twitter\u2019daki 140 karakter kimilerimize k\u00e2fi, kimilerimize ise epey k\u0131sa gelebilir. G\u00fcn\u00fcn sonunda i\u015f anlatmak istediklerini ne kadar az ve \u00f6z bir bi\u00e7imde aktarabildi\u011fine ba\u011fl\u0131. Twitter\u2019dan \u00e7ok uzun vakit evvel M.S. 86 ve 103 y\u0131llar\u0131 ortas\u0131nda epigramlar yazan \u015fair Martial, ekseriyetle 140 karaktere ula\u015fmadan<\/strong> bile <\/strong>i\u015fini halledebiliyordu. Epeyce sert tenkitlerde bulunan Martial, ho\u015flanmad\u0131\u011f\u0131 bireylere \u201cK\u00f6pe\u011fin a\u011fz\u0131n\u0131 ve dudaklar\u0131n\u0131 yal\u0131yor, Manneia. Ger\u00e7i \u015fa\u015f\u0131rmad\u0131m, k\u00f6pekler b*k yemeyi sever.\u201d halinde \u201ctweetler\u201d at\u0131yordu.<\/p>\n

Pinterest\u2019e ilham veren ki\u015filik, koleksiyoncu Sir Hans Sloane:<\/b><\/p>\n

<\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bir\u00e7o\u011fumuzun Pinterest<\/strong>\u2019e yahut Instagram ke\u015ffet<\/strong> k\u0131sm\u0131na dal\u0131p saatlerce kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan rastgele i\u00e7eriklere bakabiliyoruz. \u0130nternetin icad\u0131ndan y\u00fczy\u0131llar evvel \u0130ngiliz Baronet, Tabip ve Koleksiyoncu Sir Hans Sloane, y\u0131llar boyunca toplad\u0131\u011f\u0131 binlerce rastgele e\u015fyay\u0131 sergilemeyi hayli fazla seviyordu. \u00d6ld\u00fc\u011f\u00fcnde 71.000 mod\u00fcle ula\u015fan koleksiyonunu \u0130ngiliz h\u00fck\u00fcmetine b\u0131rakan Sir Hans Sloane, bu sayede \u00fcnl\u00fc British Museum\u2019un temellerini olu\u015fturmu\u015f oldu.<\/p>\n

Evliya \u00c7elebi, Marco Polo y\u00fczy\u0131llar \u00f6ncesinin seyahat bloggerlar\u0131 idi:<\/b><\/p>\n

<\/p>\n

Evliya \u00c7elebi\u2019den tutun; Marco Polo\u2019ya, John Murray\u2019a seyahatlerini yaz\u0131ya d\u00f6k\u00fcp bir sonraki gezginlere rehber olan bir\u00e7ok isim tarih boyunca bulunuyordu. Ger\u00e7ekten g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de internetin icad\u0131 ile daha faal bir bi\u00e7imde bulunmaya devam ediyor. Egzotik topraklar\u0131 merak edip de seyahat etmeye vakit ve imk\u00e2n bulamayan be\u015ferler, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde oldu\u011fu \u00fczere y\u00fczy\u0131llar evvel de oburlar\u0131n\u0131n \u201cbloglar\u0131n\u0131<\/em>\u201d okuyordu.<\/p>\n

Kickstarter’dan evvel projesine para toplayan yay\u0131nc\u0131: Johann Heinrich Zedler.<\/b><\/p>\n

<\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fczde internetin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 en kullan\u0131\u015fl\u0131 alanlardan biri de olu\u015fturdu\u011fu toplumsal alan ve bu alanla birlikte gelen birlik ve beraberlik duygusudur diyebiliriz. Bu toplumsal etraftan yararlanan ve pek \u00e7ok ki\u015finin projelerini ger\u00e7ekle\u015ftirmesine imk\u00e2n tan\u0131yan kurulu\u015flar\u0131n ba\u015f\u0131nda da Kickstarter <\/strong>geliyor. Kitlesel fonlama ise yaln\u0131zca Kickstarter ile tan\u0131nan olmam\u0131\u015ft\u0131. 18. y\u00fczy\u0131lda ya\u015fayan Alman ansiklopedici ve yay\u0131nevi sahibi Johann Heinrich Zedler, Universal Lexicon<\/em> ansiklopedisini bas\u0131m masraflar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in kitlesel fonlamay\u0131 kulland\u0131.<\/p>\n

Google\u2019dan neredeyse 800 y\u0131l evvel ya\u015fayan filozof Ramon Llull, kendi \u201cS\u0131k\u00e7a sorulan sorular\u201d k\u0131sm\u0131n\u0131 icat etti:<\/b><\/p>\n

<\/p>\n

1200\u2019l\u00fc y\u0131llarda \u0130spanya\u2019da ya\u015fayan ve Katalan edebiyat\u0131n\u0131n birinci \u00f6rneklerini yazan filozof ve matematik\u00e7i Ramon Llull<\/strong>, kendisine daima sorulan sorulardan s\u0131k\u0131lm\u0131\u015f olacak ki el \u00fcretimi bir \u201cS\u0131k\u00e7a sorulan sorular\u201d<\/em> ka\u011f\u0131d\u0131 icat etti. Daire bi\u00e7iminde \u00fc\u00e7 katl\u0131 bir ka\u011f\u0131t olan bu icad\u0131n \u00fczerinde, o periyot sorulan genel ge\u00e7er bir\u00e7ok sorunun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 bulunuyordu.<\/p>\n

Ve son olarak; BuzzFeed\u2019in, Webtekno\u2019nun ve hatta bir\u00e7ok \u015feyin icad\u0131ndan 1.000 y\u0131l evvel Japon m\u00fcellif Sei Shonagon, liste i\u00e7erikleri yaz\u0131yordu:<\/b><\/p>\n

<\/p>\n

Milattan sonra 966 y\u0131l\u0131nda do\u011fan Japon m\u00fcellif Sei Shonagon, tarihin birinci liste i\u00e7erik olu\u015fturan edit\u00f6r\u00fc olarak kabul edilebilir. Sei Shonagon isimli muharririn T\u00fcrk\u00e7eye Yast\u0131kname <\/strong>ismiyle \u00e7evrilen The Pillow Book isimli yap\u0131t\u0131nda; \u201cDuymas\u0131 Pek Be\u011fenilen Olmayan \u015eeyler<\/em>\u201d, \u201cBir \u0130nsan\u0131n Kalp At\u0131\u015f Surat\u0131n\u0131 Artt\u0131ran \u015eeyler<\/em>\u201d, \u201cK\u0131sa Olmas\u0131 Gereken \u015eeyler<\/em>\u201d ve gibisi bi\u00e7imde toplam 164 liste i\u00e7eri\u011fi bulunuyor.<\/p>\n

\u0130nternet <\/strong>d\u00fcnyas\u0131na taraf veren bir\u00e7ok trendin k\u00f6klerine indi\u011fimiz i\u00e7eri\u011fimizin sonuna gelmi\u015f bulunmaktay\u0131z. \u0130nternetsiz periyotta kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan bu derece yarat\u0131c\u0131 i\u015flere imza atan be\u015ferler, \u201c\u0130mk\u00e2ns\u0131zl\u0131ktan imk\u00e2n do\u011furmak<\/em>\u201d c\u00fcmlesinin do\u011frulu\u011funu ispatlar nitelikte. Sizler antik internet trendleri hakk\u0131nda neler d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz? G\u00f6r\u00fc\u015flerinizi bizlerle yorumlar k\u0131sm\u0131ndan payla\u015fmay\u0131 unutmay\u0131n.<\/p>\n