{"id":22243,"date":"2022-05-06T09:06:03","date_gmt":"2022-05-06T06:06:03","guid":{"rendered":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/?p=22243"},"modified":"2022-05-06T09:06:03","modified_gmt":"2022-05-06T06:06:03","slug":"19-ocak-2038-neden-bilgisayarlar-icin-degerli-bir-tarih","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/?p=22243","title":{"rendered":"19 Ocak 2038 Neden Bilgisayarlar \u0130\u00e7in De\u011ferli Bir Tarih?"},"content":{"rendered":"

1 Ocak 2000 tarihinde d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda bir\u00e7ok bilgisayar bir anda \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 durdurdu. O vakitler \u00f6ng\u00f6r\u00fclen bir sorun olmas\u0131na kar\u015f\u0131n birtak\u0131m noktalarda \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131. \u0130\u015fte bilgisayarlar\u0131n 2000 y\u0131l\u0131nda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 sorunun bir gibisi 19 Ocak 2038<\/strong> y\u0131l\u0131nda tekrar ya\u015fanabilir.<\/p>\n

Mevzuya yabanc\u0131 olan okurlar\u0131m\u0131z i\u00e7in birinci olarak 1 Ocak 2000 tarihinde ya\u015fanan olay\u0131n tam olarak ne oldu\u011funu, perde ard\u0131nda ya\u015fananlar\u0131 a\u00e7\u0131klayal\u0131m. Sonras\u0131nda da 2038 y\u0131l\u0131nda bizi bekleyen muhtemel \u201cfelakete<\/strong>\u201d(!) ve olas\u0131 sonu\u00e7lar\u0131na yak\u0131ndan bakal\u0131m.<\/p>\n

1 Ocak 2000 tarihinde neler ya\u015fand\u0131?<\/b><\/p>\n

<\/p>\n

2000 y\u0131l\u0131 \u00f6ncesi vakitlerde bilgisayarlar tarihleri iki haneli say\u0131lar \u00fczerinden \u00f6l\u00e7erdi. \u00d6rne\u011fin 24 Nisan 1997 tarihi i\u00e7in \u201c24\/04\/97<\/strong>\u201d pahas\u0131 bi\u00e7ilirdi. Ay ve g\u00fcn i\u00e7in iki haneli say\u0131lar kullanmak k\u00e2fi olsa da sene 2000\u2019e geldi\u011fi vakit y\u0131llar i\u00e7in iki haneli say\u0131lar kullanmak yetmeyecekti.\u00a0<\/p>\n

1 Ocak 2000 tarihinde ya\u015fanan meselelerin as\u0131l sebebi de buydu. Bilgisayarlar \u201c00\u201d pahas\u0131n\u0131n 1900 y\u0131l\u0131 i\u00e7in mi yoksa 2000 y\u0131l\u0131 i\u00e7in mi oldu\u011funa karar veremeyerek bir \u00e7\u0131kmaza d\u00fc\u015ft\u00fc. 2000 y\u0131l\u0131 geldi\u011fi vakit bu t\u00fcrl\u00fc bir sorunun ba\u015f g\u00f6sterece\u011fi asl\u0131nda evvelden biliniyordu. Hatta vakti geldi\u011finde bilgisayarlar \u00e7\u00f6kece\u011fi i\u00e7in g\u00f6ky\u00fcz\u00fcndeki u\u00e7aklar\u0131n yere \u00e7ak\u0131laca\u011f\u0131na<\/strong> y\u00f6nelik felaket teorileri vard\u0131.<\/p>\n

Teoriler ola\u011fan ki ger\u00e7ekle\u015fmedi. \u00c7\u00f6kmesi bu t\u00fcrl\u00fc faciav\u00e2ri sonu\u00e7lar do\u011furacak sistemler g\u00fcncellenerek b\u00fcy\u00fck meseleler ya\u015fanmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ildi. Lakin maddi sebeplerden dolay\u0131 g\u00fcncellenemeyen mesken bilgisayarlar\u0131<\/strong> yahut \u00e7ok b\u00fcy\u00fck k\u0131ymet arz etmeyen kimi bilgisayarlar g\u00fcncellenmedi.<\/p>\n

<\/p>\n

Bilgisayarlar\u0131n tarihi yanl\u0131\u015f \u00f6l\u00e7mesi illa ki de s\u0131k\u0131nt\u0131lar \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 manas\u0131na gelmiyor. \u00c7al\u0131\u015fmas\u0131 kesin bir tarih\u00ee\u00a0do\u011frulu\u011fa dayanmayan sistemler bir sorun olmadan, sadece tarihi yanl\u0131\u015f g\u00f6stererek \u00e7al\u0131\u015fmaya devam etti. 1 Ocak 2000 tarihi gelene kadar g\u00fcncellenmeyen lakin tarihin do\u011frulu\u011funa dayanan<\/strong> sistemler ise \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 durdurdu.<\/p>\n

Pekala bu t\u00fcrl\u00fc bir sorun \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 a\u015fik\u00e2r olmas\u0131na kar\u015f\u0131n tarihler neden yeniden de iki haneli pahalar \u00fczerinden \u00f6l\u00e7\u00fcld\u00fc? Yan\u0131t \u00e7ok kolay. O vakitler depolama \u00e7ok de\u011ferliydi. (kilobyte ba\u015f\u0131na 10 dolar civar\u0131<\/strong>) Yani \u00e7al\u0131\u015fan programlar\u0131n depolama \u00fcnitesinde olabildi\u011fince az yer kaplamas\u0131 gerekiyordu.<\/p>\n

19 Ocak 2038<\/em> tarihinde ya\u015fanacak Y2038 sorunu nedir?<\/b><\/p>\n

<\/p>\n

19 Ocak 2038\u2019de ya\u015fanacak olan sorun, 2000 y\u0131l\u0131nda ya\u015fanan meseleyle misal sonu\u00e7lar do\u011furacak. Lakin sebep biraz daha farkl\u0131. Bu sefer sebep 32 bit i\u015flemcilerin yetersiz hesaplama kapasitesinden<\/strong> dolay\u0131 ger\u00e7ekle\u015fecek. 19 Ocak 2038 tarihine geldi\u011fimiz vakit tarih, 32 bit i\u015flemcilerin hesap kapasitesini a\u015facak.<\/p>\n

Art\u0131k o denli bir devirdeyiz ki 64 bit i\u015flemciler yava\u015f yava\u015f ta\u015f\u0131nabilir ayg\u0131tlara bile koyulmaya ba\u015fland\u0131. Yani tarihler 19 Ocak 2038\u2019i g\u00f6sterdi\u011fi vakit muhtemelen 32 bit i\u015flemciler \u015fahs\u00ee kullan\u0131m alan\u0131ndan<\/strong> g\u00fczelce \u00e7ekilmi\u015f olacak.\u00a0<\/p>\n

Y2038 probleminden hangi ayg\u0131tlar etkilenecek?<\/b><\/p>\n

<\/p>\n

2038 y\u0131l\u0131na kadar birden fazla ayg\u0131t en az\u0131ndan 64 bit i\u015flemcilerden g\u00fc\u00e7 alaca\u011f\u0131na nazaran, tarih geldi\u011finde g\u00f6zler ekseriyetle y\u00fckseltme yapman\u0131n g\u00fc\u00e7 ve maliyetli oldu\u011fu bilgisayarlarda olacak. Bilhassa altyap\u0131 tesislerinde <\/strong>\u00f6nemli bir yenileme \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lmas\u0131 gerekecek.<\/p>\n

Elektrik santrallerinde bulunan bilgisayarlar mevzuya dair ho\u015f bir \u00f6rnek olarak verilebilir. Fakat 2038 y\u0131l\u0131na kadar yap\u0131lacak \u00e7al\u0131\u015fmalarla birlikte sorun ya\u015famas\u0131 olas\u0131, b\u00fcy\u00fck k\u0131ymet te\u015fkil eden sistemlerde g\u00fcncelleme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 surece <\/strong>endi\u015felenmemizi gerektiren bir durum ya\u015fanmayacak.<\/p>\n

Y2038 ya da Y2k38 meselesine ne sebep olacak?<\/b><\/p>\n

<\/p>\n

32 bit i\u015flemciler 4.294.967.295 farkl\u0131 k\u0131ymet aral\u0131\u011f\u0131nda hesaplama yapabilir. Lakin bu k\u0131ymetler negatif ve m\u00fcspet olarak ikiye b\u00f6l\u00fcn\u00fcr. Yani 2.147.483.648 tane negatif<\/strong>, 2.147.483.647 tane de m\u00fcspet <\/strong>paha bulunur.<\/p>\n

Bilgisayarlar tarih bilgisini saniye baz\u0131nda hesaplar. 1 Ocak 1970 00.00:00 tarihinden, 19 Ocak 2038 03.14:07 tarihine kadar olan saniye say\u0131s\u0131 da 2.147.483.647. Yani 19\u00a0Ocak 2038 03.14:08 tarihi geldi\u011fi vakit 32 bit i\u015flemcilerin m\u00fcspet istikamette sayabilece\u011fi paha sonu<\/strong> a\u015f\u0131lm\u0131\u015f olacak. O y\u00fczden de negatif k\u0131ymetlere ge\u00e7i\u015f yapacak.\u00a0<\/p>\n

Bilgisayarlar negatif k\u0131ymetlere ge\u00e7ince en k\u00fc\u00e7\u00fck negatif say\u0131dan ba\u015flayarak b\u00fcy\u00fc\u011fe hakikat saymaya ba\u015flayacak. Bunun sonucu olarak da tarih s\u0131f\u0131rlanacak. Bilgisayarlar\u0131n gitti\u011fi en eski tarih olan 1 Ocak 1970'ten tekrar saymaya ba\u015flayacak.<\/p>\n

2038 habercisi niteli\u011finde olan Gangnam Style \u00f6rne\u011fi:<\/b><\/p>\n

<\/p>\n

2012 y\u0131l\u0131nda \u00e7\u0131kan Gangnam Style Youtube \u00fczerinde 1 milyar g\u00f6r\u00fcnt\u00fclenmeyi yakalayan birinci g\u00f6r\u00fcnt\u00fc olma \u00f6zelli\u011fine sahip. Lakin b\u00fcy\u00fcmesi bununla kalmay\u0131p 2 milyar\u0131n \u00fcst\u00fcne \u00e7\u0131kt\u0131. G\u00f6r\u00fcnt\u00fcn\u00fcn izlenme say\u0131s\u0131 2.147.483.647\u2019nin \u00fcst\u00fcne \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 vakit ise Youtube\u2019un kulland\u0131\u011f\u0131 32 bit saya\u00e7 yetersiz kald\u0131<\/strong>. H\u00fclasa Youtube, Gangnam Style y\u00fcz\u00fcnden saya\u00e7 teknolojisini yenilemek zorunda kald\u0131.<\/p>\n

Pekala 64 bit i\u015flemcilerde gibisi bir sorun ya\u015fanacak m\u0131?<\/b><\/p>\n

<\/p>\n

64 bit aral\u0131\u011f\u0131nda s\u00fcre\u00e7 yapabilen i\u015flemcilerin sayabildi\u011fi k\u0131ymet say\u0131s\u0131 tam\u0131 tam\u0131na 9.223.372.036.854.775.808. Bu k\u0131ymet 293.274.701.009<\/strong> (\u0130ki y\u00fcz doksan \u00fc\u00e7 milyar iki y\u00fcz yetmi\u015f d\u00f6rt milyon yedi y\u00fcz bir bin dokuz) y\u0131la tekab\u00fcl ediyor. Yani 64 bit i\u015flemcilerin yetersiz kalacaklar\u0131 g\u00fcn i\u00e7in tedbir alabilece\u011fimiz \u00e7ok uzun bir m\u00fchlet var.<\/p>\n

B\u00f6ylece 2038 y\u0131l\u0131nda h\u00e2l\u00e2 32 bit i\u015flemciye sahip bilgisayarlar\u0131n, telefonlar\u0131n yahut rastgele tarih \u00f6l\u00e7ebilen bir ayg\u0131t\u0131n kar\u015f\u0131la\u015faca\u011f\u0131 Y2038 s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131n\u0131n ne oldu\u011funa yak\u0131ndan bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z yaz\u0131m\u0131z\u0131n sonuna geliyoruz. Yakla\u015f\u0131k olarak 293 milyar y\u0131l sonra<\/strong> 64 bit i\u015flemciye sahip bilgisayarlar\u0131n ya\u015fayaca\u011f\u0131 problemleri anlataca\u011f\u0131m\u0131z yaz\u0131m\u0131zda g\u00f6r\u00fc\u015fmek \u00fczere. \ud83d\ude42<\/p>\n

<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

1 Ocak 2000 tarihinde d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda bir\u00e7ok bilgisayar bir anda \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 durdurdu. O vakitler \u00f6ng\u00f6r\u00fclen bir sorun olmas\u0131na kar\u015f\u0131n birtak\u0131m …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":22244,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[851],"tags":[1007,941,1174,892,932],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22243"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=22243"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22243\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22245,"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22243\/revisions\/22245"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/22244"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=22243"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=22243"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=22243"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}