{"id":16336,"date":"2022-04-25T09:48:03","date_gmt":"2022-04-25T06:48:03","guid":{"rendered":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/?p=16336"},"modified":"2022-04-25T09:48:03","modified_gmt":"2022-04-25T06:48:03","slug":"internetin-bolunmesine-yol-acan-data-milliyetciligi-nedir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/?p=16336","title":{"rendered":"\u0130nternetin B\u00f6l\u00fcnmesine Yol A\u00e7an Data Milliyet\u00e7ili\u011fi Nedir?"},"content":{"rendered":"

D\u00fcnyan\u0131n en k\u0131ymetli do\u011fal kayna\u011f\u0131 \u201ckara alt\u0131n\u201d <\/strong>olarak bilinen petrold\u00fcr. Sadece bu y\u00fczden Orta Do\u011fu ve y\u00fcksek \u00f6l\u00e7\u00fcde petrole sahip ba\u015fka b\u00f6lgelerde neredeyse bir as\u0131rd\u0131r sava\u015flar ya\u015fan\u0131r. Milyonlarca insan ya\u015fam\u0131n\u0131\u00a0yitirir ya da \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kaybeder. T\u00fcm o sava\u015flara \u015fahit olan ku\u015faklar bu c\u00fcmleleri ezberlemi\u015ftir. Sava\u015flarla b\u00f6l\u00fcnen \u00fclkeler, da\u011f\u0131lan toplumlar ve yok olan k\u00fclt\u00fcrel miraslar nedeniyle insanl\u0131k tahminen de\u00a0hi\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131 kadar ziyan g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n

Pekala be\u015ferler, toprak olmayan bir yerde nas\u0131l ya\u015farlar? Bunun i\u00e7in \u00e7ok da uza\u011fa gitmenize gerek yok. \u015eu anda vaktinizi ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131z bu metni size ula\u015ft\u0131ran internet ve sayesinde\u00a0yayg\u0131nla\u015fan toplumsal medya, oyunlar, uygulamalar\u2026 Art\u0131k burada ya\u015f\u0131yoruz, bu d\u00fcnyan\u0131n insanlar\u0131y\u0131z ve sava\u015f burada da var. Yaln\u0131zca olan\u0131 biteni \u00e7\u0131plak g\u00f6zle g\u00f6remiyoruz<\/strong>.<\/p>\n

<\/p>\n

S\u0131radan bir sava\u015fta kazanan\u0131 ka\u011f\u0131t \u00fczerinde belirleyen silahlar, n\u00fcfus, asker say\u0131s\u0131 \u00fczere etmenledir. Lakin tarihte ka\u011f\u0131t \u00fczerinde kazanmas\u0131 garanti olanlar\u0131n bazen kaybettikleri g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr, biliyorsunuz. \u0130nternet sava\u015flar\u0131nda ise durum hayli farkl\u0131d\u0131r. Burada ka\u011f\u0131t \u00fczerinde kazanan, ger\u00e7ekte de kazan\u0131r, zira g\u00fc\u00e7l\u00fc taraf\u0131n elindeki silah\u0131 \u015fahsen g\u00fc\u00e7s\u00fcz taraf \u00fcretir ve kendi elleriyle, istekli olarak g\u00fc\u00e7l\u00fc tarafa teslim eder. \u0130\u015fte o silaha da \u201cveri\u201d denir.<\/strong><\/p>\n

Data Milliyet\u00e7ili\u011fi nedir?\u00a0<\/b><\/p>\n

<\/p>\n

2017\u2019de \u201cveri\u201d dedi\u011fimiz o silah\u0131n bedeli, u\u011fruna bir\u00a0as\u0131rd\u0131r sava\u015flar yap\u0131lan petrol\u00fcn k\u0131ymetini ge\u00e7mi\u015fti. \u0130nternet sayesinde, geli\u015ftirdikleri eser ve hizmetleri pazarlayan \u015firketler, bilgi zenginlikleriyle d\u00fcnyay\u0131 denetim etmeye ba\u015flad\u0131lar. \u015eu anki ABD lideri bile<\/strong> bir teknoloji \u015firketi olan Facebook sayesinde, yani bilgiler sayesinde se\u00e7imi kazand\u0131. Bu \u00f6rnek yetmediyse tabloya biraz daha uzaktan bakal\u0131m.<\/p>\n

Daha evvel \u201ck\u00fcresel k\u00f6y\u201d<\/strong> tabirini hi\u00e7 duydunuz mu? Marshall McLuhan taraf\u0131ndan 1950\u2019lerde ortaya at\u0131lan bu kavram, teknolojinin d\u00fcnyay\u0131 asl\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u00f6y haline getirdi\u011fini tabir ediyor. Nitekim de o denli, de\u011fil mi? Art\u0131k de \u00fclkelerin kendi internetlerini in\u015fa etmeye ba\u015flad\u0131klar\u0131, kendilerini d\u00fcnyaya kapatmaya y\u00f6neldikleri bir devirdeyiz. Yani bu kere teknoloji aralar\u0131 ortadan kald\u0131rmak i\u00e7in de\u011fil, ortaya aral\u0131k koymak i\u00e7in kullan\u0131l\u0131yor.<\/p>\n

<\/p>\n

Rusya, yaln\u0131zca kendi vatanda\u015flar\u0131na a\u00e7\u0131k olacak bir internet a\u011f\u0131n\u0131 test ediyor. \u0130ran, idare siyasetleri yeterince \u201chelal internet\u201d dedi\u011fi bir sisteme ge\u00e7i\u015f yapmak i\u00e7in \u00e7abal\u0131yor. Avustralya, vatanda\u015flar\u0131n\u0131n s\u0131hhat bilgileri yurt d\u0131\u015f\u0131na s\u0131zd\u0131r\u0131lmas\u0131n diye ulusal \u00e7apta tedbirler al\u0131yor. Vietnam bile yabanc\u0131 \u015firketlerden, kendi vatanda\u015flar\u0131na ili\u015fkin t\u00fcm bilgilerin \u00fclke i\u00e7inde depolanmas\u0131n\u0131 talep ediyor. Web \u00fczerindeki denetimini art\u0131rmak isteyen h\u00fck\u00fcmetler, onu birer birer par\u00e7al\u0131yor. Art\u0131k t\u0131pk\u0131 soruyu tekrar soral\u0131m.<\/p>\n

Data milliyet\u00e7ili\u011fi nedir? <\/em>\u00dcstte s\u00f6ylediklerimizden hareketle bilgi milliyet\u00e7ili\u011fi, kendisine ili\u015fkin bilgileri kendi co\u011frafyas\u0131nda depolamak isteyen; bunu yaparken o datalar\u0131n kendi ziyan\u0131na kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 engellemek i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fan, t\u0131pk\u0131 bilgilerin kendi faydas\u0131na kullan\u0131lmas\u0131<\/strong> i\u00e7in yollar arayan \u00fclkeler i\u00e7in k\u0131ymetli bir kavramd\u0131r.<\/p>\n

G\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz \u00fczere her ne kadar isminde \u201cmillyet\u00e7ilik\u201d ge\u00e7se de bu kavram\u0131n do\u011frudan\u00a0siyasal bir ideolojiyle ilgisi yok<\/strong>, lakin teknolojinin giderek siyaset ve siyaset ile i\u00e7 i\u00e7e girdi\u011fini deliller nitelikte. Art\u0131k bu durumu\u00a0kan\u0131tlayan olaylara yak\u0131ndan bakal\u0131m.<\/p>\n

Data Milliyet\u00e7ili\u011fi 2.0: Global d\u00fc\u015f\u00fcn, mahall\u00ee depola<\/b><\/p>\n

<\/p>\n

Birden fazla \u00fclkede faaliyet g\u00f6steren \u015firketlerin benimsedikleri bir siyaset vard\u0131r: Global d\u00fc\u015f\u00fcn, lokal hareket et.<\/em> Mesela ABD\u2019li pizza \u015firketi Dominos, \u0130talyan mutfa\u011f\u0131ndan ald\u0131\u011f\u0131 pizzay\u0131 ticari eser haline getirir, T\u00fcrkiye\u2019de ise pizzay\u0131 d\u00fcr\u00fcm formunda satar<\/strong>. Emsal \u015feyler teknoloji \u015firketleri i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Hakikaten teknoloji \u015firketleri istedikleri i\u00e7in de\u011fil, zorunda kald\u0131klar\u0131 i\u00e7in mahall\u00ee hareket ediyorlar.<\/p>\n

\u00c7abucak bir \u00f6rnek verelim. Avrupa Birli\u011fi'nde son birka\u00e7 y\u0131lda y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren yasal d\u00fczenlemelerle Google, Amazon ve Facebook\u2019u k\u00f6\u015feye s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rd\u0131. Bask\u0131 sonucunda Avrupa vatanda\u015flar\u0131n bilgilerini Avrupa\u2019da depolamaya raz\u0131 geldiler. Bundan evvel ne yap\u0131l\u0131yordu pekala? Avrupal\u0131lar\u0131n datalar\u0131 ABD\u2019de depolan\u0131yordu.<\/p>\n

Pekala ya T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan birinin bilgileri ABD\u2019de depolan\u0131rsa ne olur?<\/b><\/p>\n

<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan bir T\u00fcrk vatanda\u015f\u0131n\u0131n bilgileri \u015fayet ABD\u2019de depoland\u0131\u011f\u0131 yerden \u00e7al\u0131n\u0131r ve ona ziyan vermek i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131 diyelim. O T\u00fcrk vatanda\u015f\u0131 hangi mahkemeye gidebilir? Hukulsal d\u00fczenlemelerle art\u0131k bu usul ma\u011fduriyetler daha s\u00fcratli a\u015f\u0131l\u0131yor. Lakin ortada di\u011fer dert da var:\u00a0Ya o vatanda\u015f\u0131n bilgilerini \u00e7alan ve ziyan vermek i\u00e7in kullananlar <\/strong>devletlerin ta kendisiyse?<\/p>\n

Cem Y\u0131lmaz\u2019\u0131n mangal yaparken CIA taraf\u0131ndan g\u00f6zetlenip <\/strong>vurulan day\u0131 tiplemesi elbette komikti. Lakin anlad\u0131k ki art\u0131k takip ediliyoruz. \u00dcstelik takip edilmemizi sa\u011flayan ayak izlerimizi, pe\u015fimizdekiler rahatl\u0131kla g\u00f6rs\u00fcn diye bast\u0131ra bast\u0131ra y\u00fcr\u00fcyoruz. Bunun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda ise fiyats\u0131z hizmetler kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor, bedelini \u00e7ok a\u011f\u0131r \u00f6d\u00fcyoruz.<\/p>\n

<\/p>\n

Eski bir CIA \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 olan ve istihbarat a\u011flar\u0131yla insanlar\u0131n nas\u0131l izlendiklerini ortay koyan Edward Snowden \u201cKim oldu\u011funuzun bir k\u0131ymeti yok, hayat\u0131n\u0131z\u0131n her g\u00fcn\u00fcn\u00fc g\u00f6zlemlenmeye haz\u0131r bir data taban\u0131nda ge\u00e7iriyorsunuz.\u201d<\/em> demi\u015fti. Yani asl\u0131nda problem birilerinin bizi daima izlemesi de\u011fildi. Birilerinin bizi istedikleri vakit izleyip, hakk\u0131m\u0131zda \u00f6\u011frendikleriyle istediklerini yapt\u0131rabilme g\u00fcc\u00fcne<\/strong> kavu\u015fmas\u0131yd\u0131.<\/p>\n

Yaln\u0131zca insanlar\u0131n Facebook\u2019taki bilgilerini tahlil ederek Trump\u2019a ABD ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazand\u0131ran Cambridge Analytica, bunu neredeyse 20 farkl\u0131 \u00fclkede tekrarlam\u0131\u015ft\u0131 (\u00d6neri: The Great Hack belgeseli). Se\u00e7imler i\u00e7in dayanak olduklar\u0131 b\u00fct\u00fcn adaylar, kendi \u00fclkelerinde zafere ula\u015ft\u0131lar. T\u00fcm bunlar yaln\u0131zca datalarla yap\u0131ld\u0131. Yani bir bak\u0131ma o bilgiler, kendi \u00fclkemizin idaresini belirleme g\u00fcc\u00fcn\u00fc bile yabanc\u0131 \u015firketlerin ya da devletlerin <\/strong>ellerine veriyor.<\/p>\n

Bilgi Milliyet\u00e7ili\u011fi 3.0: Asl\u0131nda datan\u0131n nerede oldu\u011funun bir ehemmiyeti yok, k\u0131ymetli olan onu nas\u0131l kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131z<\/b><\/p>\n

<\/p>\n

Bilgi milliyet\u00e7ili\u011fine ait en yeni g\u00f6r\u00fc\u015f ise de\u011fi\u015fik bir tart\u0131\u015fmay\u0131 g\u00fcndeme getirdi. \u015eu anda data zenginli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan tepede olan ABD, bilgi milliyet\u00e7ili\u011finin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131yla ziyana u\u011frayaca\u011f\u0131n\u0131n fark\u0131nda. Bu nedenle datalar\u0131 nerede depolad\u0131\u011f\u0131m\u0131z de\u011fil, onlar\u0131 nas\u0131l kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n k\u0131ymetli oldu\u011funu <\/strong>s\u00f6yleyenler de var.<\/p>\n

Bu yeni tart\u0131\u015fmalar, asl\u0131nda bakacak olursan\u0131z Rusya, \u0130ran ve T\u00fcrkiye \u00fczere <\/strong>data milliyet\u00e7ili\u011fi s\u00fcre\u00e7lerini ba\u015flatan \u00fclkelerde kabul g\u00f6recek cinsten de\u011fil. Datalarda yerelle\u015fmeye gidilmesinin, b\u00fct\u00fcn kesime ziyan verece\u011fi kayg\u0131s\u0131, lakin o sekt\u00f6rdek en karl\u0131 oyuncular\u0131 endi\u015felendiriyor.<\/p>\n

Bilgileri tek bir merkezde de\u011fil de lokal olarak depolamak, maliyetleri de y\u00fckseltiyor. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc savunanlara nazaran farkl\u0131 depolama merkezleri a\u00e7mak i\u00e7in harcanan parayla data bilimi alan\u0131na yat\u0131r\u0131m yap\u0131labilir. Yeni data bilimciler yeti\u015ftirilebilir<\/strong>, s\u0131radan vatanda\u015flar\u0131n bilgi okuryazarl\u0131k d\u00fczeyleri art\u0131r\u0131labilir.<\/p>\n

Sonu\u00e7: Yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6remedi\u011fimiz bir tarihi kabullenebilir miyiz?<\/b><\/p>\n

<\/p>\n

\u0130nsanlar\u0131 bir \u015feylere ikna etmek, onlar\u0131n anlamalar\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in anlatmak de\u011fil g\u00f6stermek de\u011ferlidir. Elbette g\u00f6sterildi\u011fi kadar, insanlar\u0131n da t\u00fcm g\u00f6r\u00fcnt\u00fcy\u00fc g\u00f6rebilmeleri gerekir. Ne yaz\u0131k ki b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fumuz ne internetteki sava\u015ftan ne de bilgilerin d\u00fcnyay\u0131 nas\u0131l \u015fekillendirdi\u011finden habersiz durumday\u0131z<\/strong>. Halbuki yaln\u0131zca ticaret de\u011fil, b\u00fct\u00fcn hayat\u0131m\u0131z bilgilerle de\u011fi\u015fiyor.<\/p>\n

S\u0131radan t\u00fcketiciler olarak bilgilerin hayat\u0131m\u0131za nas\u0131l tesir ettiklerini, bir eser ya da hizmeti kullan\u0131nca anlayabiliyoruz. Biz anlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z her hareket, \u00f6rne\u011fin att\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir tweet ya da Instagram \u00f6yk\u00fcs\u00fc \u00fcretiyoruz. Yani t\u00fcketirken \u00fcretiyoruz.<\/strong> \u00dcretti\u011fimiz her \u015fey de \u015firketler i\u00e7in ticari bedel, ba\u015fka \u00fclkeler i\u00e7in de diplomatik k\u0131ymet ta\u015f\u0131yor.<\/p>\n

G\u00f6remedi\u011fimiz bir yeri gelecek jenerasyonlara nas\u0131l anlataca\u011f\u0131z? Bu sorular, bug\u00fcn hayatta olan herkesi yak\u0131ndan ilgilendiriyor ve gelecek ku\u015faklar\u0131 de ilgilendirmeye devam edecek \u00fczere g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Petrol\u00fcn bir sefer kullan\u0131lan bir kaynak olmas\u0131na\u00a0ra\u011fmen nelere yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 hepimiz g\u00f6rd\u00fck. Datalar ise berbata kullan\u0131ld\u0131klar\u0131nda be\u015ferler, toplumlar ve \u00fclkeler i\u00e7in ka\u011f\u0131t kesi\u011fi \u00fczeredir. Siz fark yaray\u0131 fark edene dek <\/strong>tekraren sefer kesilmi\u015f olabilirsiniz. O halde \u00e7\u0131plak g\u00f6zlerle g\u00f6remedi\u011fimiz bir d\u00fcnyada ya\u015fananlar\u0131 anlamak i\u00e7in daha neyi bekliyoruz?<\/p>\n

<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

D\u00fcnyan\u0131n en k\u0131ymetli do\u011fal kayna\u011f\u0131 \u201ckara alt\u0131n\u201d olarak bilinen petrold\u00fcr. Sadece bu y\u00fczden Orta Do\u011fu ve y\u00fcksek \u00f6l\u00e7\u00fcde petrole sahip ba\u015fka …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":16337,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[15],"tags":[1089,1300,1240,1003,1466],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16336"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=16336"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16336\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16338,"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16336\/revisions\/16338"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/16337"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=16336"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=16336"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kutaybilen.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=16336"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}